Giải Câu 5 trang 45 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Bốn câu thơ cuối của đoạn trích:

> *Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy,*
> *Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu.*
> *Ngàn dâu xanh ngắt một màu,*
> *Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?*

Bốn câu này khép lại cảnh tiễn biệt, diễn tả nỗi sầu chia li mênh mông của người chinh phụ. Có thể nêu một số biện pháp tu từ tiêu biểu như sau:

a) Điệp ngữ (điệp ngữ vòng / liên hoàn)

- Các từ ngữ được lặp lại, nối tiếp từ câu trước sang câu sau:
+ *cùng* – *cùng* (trong câu "Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy");
+ *thấy* (cuối câu 1 "chẳng thấy" → đầu câu 2 "Thấy xanh xanh");
+ *ngàn dâu* (cuối câu 2 "những mấy ngàn dâu" → đầu câu 3 "Ngàn dâu xanh ngắt").
- Tác dụng: lối lặp bắc cầu (điệp vòng) khiến các câu thơ quấn quýt, nối nhau không dứt, tạo nhịp điệu triền miên như chính nỗi nhớ, nỗi sầu cứ nối dài vô tận. Từ *cùng* nhấn mạnh sự đồng cảnh, đồng lòng: cả hai *cùng* ngoái trông nhau mà *cùng* không thấy, tô đậm cảnh ngộ xa cách đôi ngả. Từ *thấy* và *chẳng thấy* đặt cạnh nhau làm nổi bật sự hẫng hụt: trông theo mà chỉ thấy một màu xanh ngút ngàn, bóng người thương đã khuất.

b) Câu hỏi tu từ

- Câu kết: *"Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?"*
- Tác dụng: là câu hỏi không nhằm tìm câu trả lời mà để bộc lộ, giãi bày cảm xúc. Câu hỏi đưa nỗi sầu lên đến tột cùng, không thể cân đo, đong đếm; đồng thời khẳng định nỗi buồn chia li là của chung cả hai người (chàng và thiếp), khiến niềm thương nhớ càng thêm thấm thía, da diết.

c) Ẩn dụ – hình ảnh tả cảnh ngụ tình

- Hình ảnh *"ngàn dâu xanh ngắt một màu"*, *"xanh xanh những mấy ngàn dâu"*.
- Tác dụng: màu xanh bạt ngàn, đơn điệu của ngàn dâu vừa là cảnh thực của không gian xa cách, vừa là hình ảnh ẩn dụ (mượn cảnh tả tình) cho nỗi buồn mênh mông, trải dài không giới hạn trong lòng người chinh phụ. Cảnh vật nhuốm màu tâm trạng: không gian càng rộng, càng xanh ngắt một màu thì nỗi cô đơn, sầu muộn của con người càng trở nên vô tận.

Khái quát: Việc kết hợp điệp ngữ vòng, câu hỏi tu từ và hình ảnh ẩn dụ tả cảnh ngụ tình đã khắc họa sâu sắc nỗi sầu chia li bất tận, sự đồng cảm, gắn bó của vợ chồng người chinh phụ và niềm khát khao sum họp, qua đó thể hiện giá trị nhân đạo của đoạn trích.