Giải Câu 5 trang 23 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Định vị đoạn trích

Đoạn văn từ *"Thành giỏ đi giỏ lại"* đến *"kì hạn nộp quan"* kể việc Thành, sau bao khốn khổ (bị đánh đòn vì không nộp được dế, nhờ bà đồng gù chỉ chỗ), cuối cùng bắt được một con dế tốt. Chàng ngắm nghía, đem về, cả nhà nâng niu, coi trọng, nuôi nấng chăm chút để chờ ngày đem nộp quan. (Lưu ý: đây là con dế quý Thành BẮT ĐƯỢC, chưa phải con dế do linh hồn con trai hóa thân — chi tiết ấy xảy ra ở phần sau, sau khi đứa con lỡ làm sổng và giết chết con dế này.) Yêu cầu của câu hỏi là phân tích lời người kể chuyện trong đoạn.

a) Ngôi kể và điểm nhìn

- Đoạn văn (như cả truyện) kể ở ngôi thứ ba, người kể chuyện giấu mình, đứng ngoài câu chuyện để thuật lại.
- Đây là người kể chuyện toàn tri: vừa quan sát hành động, cử chỉ bên ngoài của Thành, vừa thấu hiểu tâm trạng bên trong nhân vật, khiến câu chuyện vừa khách quan vừa thấm thía.

b) Lời kể thuật việc và miêu tả (tự sự – miêu tả)

- Lời người kể chuyện thuật lại chuỗi hành động của Thành: cầm dế lên xem đi xem lại, bỏ vào lồng nuôi, chăm chút cho ăn, giữ gìn nâng niu.
- Xen vào là chi tiết miêu tả con dế và cử chỉ nhân vật, khiến sự việc hiện lên cụ thể, sinh động; lời kể ngắn gọn, chọn lọc, giàu sức gợi.

c) Lời kể thấm tâm lí nhân vật (biểu cảm)

- Lời người kể chuyện không chỉ thuật việc mà còn nói hộ tâm trạng Thành: nỗi mừng khấp khởi khi có được dế quý và cả sự thấp thỏm chờ ngày *"nộp quan"*.
- Con dế được cả nhà coi như báu vật, quý hơn vàng ngọc — chi tiết ấy phản chiếu tâm lí những con người mà số phận đang bị treo trên một con vật nhỏ nhoi.

d) Thái độ, tình cảm của người kể chuyện

- Qua giọng kể, người kể bộc lộ niềm đồng cảm, xót thương trước cảnh gia đình Thành phải đặt sự an nguy vào một con dế để cống nạp.
- Đằng sau là sự phê phán, tố cáo kín đáo hiện thực: thói chơi dế của tầng lớp thống trị đẩy dân lành vào bi kịch. Giọng điệu điềm tĩnh mà chan chứa cảm xúc.

e) Nghệ thuật của lời kể

- Lời người kể chuyện đan xen nhuần nhuyễn tự sự – miêu tả – biểu cảm; ngôn ngữ giản dị, hàm súc, vừa dẫn dắt mạch truyện vừa khơi gợi đồng cảm, làm nổi bật giá trị hiện thực và nhân đạo.

Kết luận: Lời người kể chuyện trong đoạn là lời người kể ngôi thứ ba toàn tri, vừa thuật việc – miêu tả, vừa thấu hiểu và nói hộ tâm trạng nhân vật, qua đó gửi gắm niềm cảm thương với người dân và thái độ phê phán kín đáo hiện thực xã hội đương thời.