Giải Câu hỏi 4 trang 29 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Câu 4 (trang 29). Nghệ thuật xây dựng chân dung nhân vật trong văn bản _Dế chọi_ có gì đặc sắc?

Truyện hầu như không tả ngoại hình nhân vật mà dựng nên "chân dung" bằng số phận, hành động và tâm lí. Có thể thấy mấy nét đặc sắc sau:

a) Khắc họa nhân vật qua chuỗi hành động và biến cố, không qua miêu tả ngoại hình.
Nhân vật Thành hiện lên không phải bằng dáng vẻ bề ngoài mà bằng việc làm: bị ép nộp dế, lặn lội đi bắt dế khắp nơi, bị trách phạt đánh đập, bắt được con dế quý rồi lại để sổng mất, cuối cùng có được con dế lạ (con trai hóa thân). Cả cuộc đời nhân vật được "vẽ" ra qua những sự kiện ấy, làm nổi bật thân phận nhỏ bé, bị động, bế tắc của người dân thường.

b) Miêu tả diễn biến tâm lí tinh tế, nhiều cung bậc.
Tâm trạng Thành biến đổi liên tục theo cái được – mất của con dế: lo âu → tuyệt vọng (định tự tử) → mừng rỡ khi bắt được dế quý → đau đớn, hoảng loạn khi dế bị làm chết, con trai mất tích → kinh ngạc, rồi sung sướng khi có con dế chọi đâu thắng đó. Cách dựng tâm lí "lên bổng xuống trầm" khiến chân dung nhân vật sống động và tô đậm bi kịch.

c) Đặt nhân vật vào tình huống éo le, giàu kịch tính để bộc lộ tính cách và số phận.
Những tình huống thử thách nối tiếp nhau (hạn nộp dế gấp gáp, con dế quý bị đứa con làm sổng, đứa con sợ hãi nhảy xuống giếng…) buộc nhân vật phải phản ứng, qua đó phơi bày sự bất lực của con người trước cường quyền.

d) Kết hợp yếu tố kì ảo để hoàn thiện chân dung nhân vật.
Chi tiết hồn đứa con lìa khỏi xác, hóa thành con dế chọi nhỏ mà thiện chiến vừa tạo màu sắc huyền ảo đặc trưng của truyện truyền kì, vừa làm sâu thêm bi kịch gia đình Thành và tăng sức tố cáo hiện thực.

đ) Xây dựng nhân vật mang tính điển hình.
Thành là hình ảnh điển hình cho người dân lương thiện, thấp cổ bé họng bị đẩy vào tai họa chỉ vì thú ăn chơi (chọi dế) của vua quan. Chân dung nhân vật vì thế vừa cụ thể, cá biệt, vừa khái quát cho số phận của cả một tầng lớp.

Kết luận: Nét đặc sắc của nghệ thuật xây dựng nhân vật là khắc họa qua hành động – biến cố và diễn biến tâm lí, đặt nhân vật vào tình huống kịch tính và lồng ghép yếu tố kì ảo, tạo nên chân dung vừa chân thực vừa giàu ý nghĩa tố cáo, cảm thương.