Giải Bài 1 trang 29 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a.

- Xác định quan hệ ý nghĩa giữa các vế: Câu ghép ở ý a gồm nhiều vế được nối với nhau bằng cặp quan hệ từ hô ứng "chẳng những... mà... cũng..." (lặp lại bốn lần: "thái ấp... bổng lộc", "gia quyến... vợ con", "xã tắc tổ tông... phần mộ cha mẹ", "thân ta... gia thanh các ngươi"). Cặp quan hệ từ này biểu thị quan hệ tăng tiến: không chỉ nêu lên điều thứ nhất mà còn nhấn mạnh, đẩy cao thêm ở điều thứ hai, mức độ cứ nặng dần lên.

- Có thể tách mỗi vế thành một câu đơn được không? Vì sao? Không nên tách. Vì các vế được gắn kết chặt chẽ bằng cặp quan hệ từ hô ứng "chẳng những... mà... cũng..."; nếu tách rời, cặp quan hệ từ sẽ bị phá vỡ, quan hệ tăng tiến giữa các vế không còn được thể hiện, làm mất đi mạch liên kết và giảm sức nhấn mạnh, tác động dồn dập mà tác giả muốn tạo ra (gắn quyền lợi của chủ tướng với quyền lợi của các tì tướng).

b.

- Xác định quan hệ ý nghĩa giữa các vế: Câu ghép ở ý b được nối bằng cặp quan hệ từ "nếu... thì...", biểu thị quan hệ điều kiện (giả thiết) – kết quả: vế "Nếu con chưa đi, cụ Nghị chưa giao tiền cho, u chưa có tiền nộp sưu" nêu điều kiện/giả thiết, vế "thì không khéo thầy con sẽ chết ở đình, chứ không sống được" nêu kết quả. (Trong vế điều kiện còn có quan hệ liệt kê – nối tiếp giữa ba việc chưa xảy ra.)

- Có thể tách mỗi vế thành một câu đơn được không? Vì sao? Không nên tách. Vì các vế gắn bó chặt chẽ theo quan hệ điều kiện – kết quả nhờ cặp quan hệ từ "nếu... thì..."; nếu tách thành những câu đơn riêng thì mối quan hệ logic điều kiện – kết quả bị cắt đứt, ý nghĩa của câu không còn trọn vẹn, không diễn tả được nỗi lo lắng, khẩn thiết của người mẹ trước tình cảnh ngặt nghèo.