Giải Bài 5 trang 15 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Phân tích cách thức Sơ-lốc Hôm đi đến kết luận về người gian dối trước khì thi

Trong văn bản *Ba chàng sinh viên*, Sơ-lốc Hôm được mời điều tra vụ ba tờ đề thi tiếng Hy Lạp bị người lạ xem trộm khi giáo sư Xôm-mơ (Soames) vắng mặt. Từ những dấu vết tưởng chừng nhỏ nhặt, nhà thám tử đã lần ra sự thật bằng một trình tự tư duy chặt chẽ, khoa học. Có thể phân tích cách thức phá án ấy qua ba phương diện sau:

a) Xem xét hiện trường một cách tỉ mỉ, không bỏ sót chi tiết nào

Trước hết, Hôm không vội kết luận mà bắt đầu bằng việc quan sát trực tiếp và kĩ lưỡng căn phòng nơi xảy ra sự việc. Ông chú ý đến từng dấu hiệu:
- Những mẩu vụn, vết xước trên mặt bàn viết và trên bậu cửa sổ.
- Vết bùn đất và các mảnh mạt cưa (bột gỗ) màu sẫm ở nhiều nơi trong phòng và trên bàn.
- Chiều cao của cửa sổ, khả năng người bên ngoài có thể nhìn thấy đề thi đặt trên bàn hay không.

Việc xem xét hiện trường giúp Hôm dựng lại được diễn biến: người xem trộm đã đứng ở cửa sổ, trông thấy đề thi, rồi lẻn vào phòng để chép, khi nghe tiếng giáo sư trở về thì vội vàng bỏ trốn và giấu mình. Đây là bước đặt nền móng cho toàn bộ quá trình suy luận.

b) Loại trừ dần các giả thiết dựa trên bằng chứng

Có ba sinh viên ở cùng cầu thang, đều là những người khả nghi. Thay vì phỏng đoán chủ quan, Hôm dùng phương pháp *loại trừ*: xét từng người dựa trên các bằng chứng cụ thể để loại bỏ những khả năng không phù hợp, giữ lại khả năng duy nhất hợp lí.
- Ông xét chiều cao của người phạm tội qua vị trí vết tích để lại (vết xước ở tầm cao trên bàn viết, dấu vết ở cửa sổ), từ đó suy ra thủ phạm phải là người cao lớn — loại trừ được sinh viên thấp bé.
- Ông xét các dấu vết mạt cưa, bùn đất dẫn tới việc thủ phạm có liên quan đến sân vận động, môn nhảy xa (đôi giày đế đinh) — hướng nghi ngờ đến người sinh viên vận động viên tầng trên.

Bằng cách so sánh bằng chứng với đặc điểm từng người, Hôm gạt bỏ những giả thiết sai, thu hẹp phạm vi cho đến khi chỉ còn một đối tượng phù hợp với mọi dấu vết.

c) Tìm kiếm và kết nối các bằng chứng thành một chuỗi lô-gíc

Cuối cùng, Hôm không dừng ở phỏng đoán mà đi tìm bằng chứng xác thực để chứng minh:
- Những mảnh bùn đất lẫn mạt cưa màu sẫm chính là loại đất ở sân điền kinh đang được sửa chữa — gắn thủ phạm với nơi tập nhảy xa.
- Đôi giày đế đinh dùng để nhảy xa để lại vết cào đặc trưng, khớp với dấu vết ở hiện trường.
- Thái độ bối rối, lảng tránh của người phục vụ Ben-ninh-tơn (Bannister) — người đã che giấu cho thủ phạm — cùng chi tiết anh ta cố tình ngồi đè lên chiếc ghế để giấu vật chứng, giúp Hôm khẳng định kẻ gian là Ghi-crít (Gilchrist), sinh viên vận động viên.

Khi đã có đủ bằng chứng tạo thành một chuỗi nhân — quả liền mạch, Hôm mới đưa ra kết luận. Kết quả điều tra được chính người trong cuộc thừa nhận, chứng tỏ suy luận của ông hoàn toàn chính xác.

Nhận xét về tài năng phá án của vị thám tử

Qua cách phá án trên, có thể thấy Sơ-lốc Hôm là một thám tử tài ba với những phẩm chất nổi bật:
- Óc quan sát sắc bén, tỉ mỉ: nhìn ra ý nghĩa của những dấu vết nhỏ nhặt mà người thường bỏ qua.
- Tư duy lô-gíc, khoa học: biết suy luận từ dấu vết ra hành động, dùng phương pháp loại trừ để đi từ nhiều khả năng đến một sự thật duy nhất.
- Coi trọng bằng chứng, khách quan: không kết tội theo cảm tính mà luôn dựa trên chứng cứ xác thực, kiểm chứng đến cùng.
- Tinh tế trong ứng xử: khi tìm ra sự thật, ông vẫn cho Ghi-crít cơ hội sửa sai, thể hiện sự bao dung và tấm lòng nhân hậu bên cạnh trí tuệ.

Như vậy, tài năng của Sơ-lốc Hôm không chỉ nằm ở trí thông minh mà còn ở phương pháp làm việc khoa học, chặt chẽ và ở nhân cách của một người điều tra chân chính. Hình tượng ấy đã làm nên sức hấp dẫn bền lâu của nhân vật thám tử trong sáng tác của A-thơ Cô-nan Đoi-lơ.