Giải Suy luận trang 47 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Nguyên nhân khiến nhân vật "khách tha hương" rơi lệ

a) Căn cứ vào khung cảnh thiên nhiên trong khổ thơ

Bốn dòng thơ mở ra một không gian cuối mùa, buổi chiều tàn đầy buồn bã:
- *"Rơi hoa hết mưa còn rả rích"*: hoa đã rụng hết mà mưa vẫn dai dẳng, rả rích không dứt → cảnh vật tàn tạ, lụi dần.
- *"Càng mưa rơi càng tịch bóng dương"*: mưa càng rơi thì bóng chiều (bóng dương) càng vắng lặng, hiu hắt → thời gian trôi về cuối ngày, gợi cảm giác cô đơn, tịch mịch.

Khung cảnh mưa rơi triền miên, hoa tàn, chiều tắt là ngoại cảnh gợi buồn, tác động trực tiếp tới tâm trạng con người.

b) Căn cứ vào hoàn cảnh và tâm trạng của nhân vật

- Nhân vật là *"khách tha hương"* — người khách xa quê, đang sống nơi đất lạ, vốn mang sẵn nỗi nhớ quê, nhớ nhà.
- Giữa cảnh chiều mưa buồn ấy, nỗi niềm xa xứ bị khơi dậy mạnh mẽ: *"Bóng dương với khách tha hương"* đặt cạnh nhau cho thấy con người nhỏ bé, lẻ loi giữa trời chiều mưa gió.

c) Mối quan hệ giữa cảnh và tình — nguyên nhân rơi lệ

- Câu *"Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi"* cho thấy mưa ngoài trời đã thấm vào "ý khách", hóa thành mưa trong lòng. Hình ảnh ẩn dụ "mưa" chuyển thành "muôn hàng lệ" — những giọt mưa ngoài trời đồng hiện với những dòng nước mắt.
- Như vậy, cảnh mưa chiều tàn tạ, cô tịch đã cộng hưởng với nỗi buồn nhớ quê hương sẵn có trong lòng người khách, khiến nỗi sầu dâng lên không kìm nén được mà bật thành nước mắt.

→ Nguyên nhân: Người "khách tha hương" rơi lệ vì nỗi buồn nhớ quê hương, nỗi cô đơn, lẻ loi nơi đất khách được khung cảnh chiều mưa tàn tạ, hiu hắt khơi gợi và làm trào dâng (cảnh buồn làm thức dậy, cộng hưởng với tình buồn trong lòng người).