Giải Câu hỏi 4 trang 48 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Đặc điểm chung của những sự vật, hiện tượng phụ hoạ cùng mưa

Trong bài thơ, cùng với mưa (mưa hoa, mưa xuân, giọng/giọt đàn mưa) còn có hàng loạt sự vật, hiện tượng khác xuất hiện:

- Hoa (hoa xuân): *"Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng"* → hoa rụng.
- Lầu, thềm lan: *"Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan"* → mưa xuống khắp lầu các, thềm hoa.
- Nẻo dặm ngàn, nước non: *"Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn"*, *"Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân"* → mưa rơi trải khắp không gian.
- Đầm, nẻo đồi: *"Đầm mưa xuống, nẻo đồi mưa xuống"* → mưa sa xuống mọi nơi.
- Bóng chiều (tà dương): *"Bóng dương tà rụng bóng tà dương"* → ánh tà dương rơi rụng.
- Người khách tha hương chìm trong màn mưa, rơi lệ: *"Bóng dương với khách tha hương / Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi"*.

Đặc điểm chung dễ nhận thấy: tất cả đều ở trạng thái rơi, rụng, xuống, sa — đều chuyển động hướng xuống, tàn tạ, phai nhạt, tan tác. Chúng cùng "rơi" với mưa, hoà thành một bản hoà tấu của sự tàn phai, li tán; đồng thời được tô đậm bằng điệp từ, điệp cấu trúc (*mưa… mưa…, xuống… xuống…, rụng… rụng…*) tạo âm hưởng buồn, triền miên, rả rích như tiếng đàn mưa.

b) Tâm trạng tác giả muốn khắc hoạ

Qua những sự vật, hiện tượng cùng rơi rụng, tàn phai ấy, tác giả khắc hoạ một nỗi buồn man mác, nỗi sầu cô đơn và li biệt. Cảnh vật tàn rơi chính là hình ảnh của lòng người: khổ cuối hiện lên hình bóng người khách tha hương rơi lệ — vì thế nỗi buồn ấy cụ thể là nỗi sầu xa xứ, nhớ thương quê nhà của kẻ lữ thứ nơi đất khách. Mưa và những vật phụ hoạ cùng mưa trở thành phương tiện để nhà thơ gửi gắm tâm trạng u hoài, sầu muộn của mình.