Giải Câu 6 trang 50 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Mở ý: Ba khổ thơ cuối bài *Tiếng Việt* là đoạn dồn nén và dâng trào nhất tình cảm của Lưu Quang Vũ dành cho tiếng mẹ đẻ. Nếu những khổ trên nhà thơ đi tìm vẻ đẹp, cội nguồn và sức sống của tiếng Việt, thì ba khổ cuối là lời bộc bạch trực tiếp của trái tim: tiếng Việt là sợi dây gắn bó mọi người Việt, là quê hương của người xa xứ và là món nợ ân tình thiêng liêng nhà thơ nguyện mang suốt đời.

a) Khổ 'Mỗi sớm dậy nghe bốn bề thân thiết / Người qua đường chung tiếng Việt cùng tôi...': tiếng Việt là sợi dây gắn kết cộng đồng, gần gũi trong đời sống hằng ngày.

- Hình ảnh mỗi sớm mai nghe tiếng nói 'bốn bề thân thiết', 'người qua đường chung tiếng Việt cùng tôi' cho thấy tiếng Việt hiện diện bình dị, ấm áp trong cuộc sống thường nhật, khiến những người xa lạ bỗng trở nên thân thuộc vì cùng chung một tiếng nói.

- Hai hình ảnh so sánh 'Như vị muối chung lòng biển mặn / Như dòng sông thương mến chảy muôn đời' khẳng định tiếng Việt là chất kết dính bền chặt, là mạch nguồn tình thương chảy mãi từ đời này sang đời khác, gắn kết cả cộng đồng dân tộc.

b) Khổ 'Ai phiêu bạt nơi chân trời góc biển / Có gọi thầm tiếng Việt mỗi đêm khuya...': tiếng Việt là quê hương trong tâm hồn và là sức mạnh hòa hợp lòng người.

- Người con xa xứ 'phiêu bạt nơi chân trời góc biển' vẫn 'gọi thầm tiếng Việt mỗi đêm khuya' — tiếng Việt chính là quê hương mang theo trong tâm hồn, là nơi nương tựa tinh thần của mỗi người Việt dù ở phương trời nào.

- Chi tiết 'Ai ở phía bên kia cầm súng khác / Cùng tôi trong tiếng Việt quay về' mang tư tưởng nhân văn và khát vọng hòa hợp dân tộc: dù từng ở hai chiến tuyến, những người cùng chung tiếng nói vẫn có thể 'quay về' đoàn tụ trong mái nhà chung của tiếng mẹ đẻ. Giọng thơ tha thiết, bao dung, thể hiện tình yêu tiếng Việt gắn liền với tình yêu đồng bào và niềm tin vào sự thống nhất của cộng đồng.

c) Khổ cuối 'Ôi tiếng Việt suốt đời tôi mắc nợ... Tiếng Việt ơi tiếng Việt ân tình': lòng biết ơn, sự gắn bó máu thịt và lời gọi tha thiết, xúc động.

- Cách nói 'suốt đời tôi mắc nợ' là ẩn dụ sâu sắc: nhà thơ coi tiếng Việt như ân nghĩa lớn đã nuôi dưỡng tâm hồn và sự nghiệp của mình, một món nợ ân tình không bao giờ trả hết — thái độ trân trọng, biết ơn, khiêm nhường. Cụm 'Quên nỗi mình quên áo mặc cơm ăn' diễn tả sự đắm say đến mức quên cả bản thân: tiếng Việt đã thành lẽ sống, thành máu thịt của nhà thơ.

- Thán từ 'Ôi' và điệp từ 'quá' trong 'Trời xanh quá môi tôi hồi hộp quá' bộc lộ trực tiếp cảm xúc dồn nén đến cao trào, khiến nhà thơ run rẩy, bồi hồi như trước một điều thiêng liêng. Câu kết 'Tiếng Việt ơi tiếng Việt ân tình' là lời gọi thân thương; điệp ngữ 'tiếng Việt' và hai tiếng 'ân tình' khép lại bài thơ bằng âm hưởng ngọt ngào, sâu lắng, khẳng định tiếng Việt là tình nghĩa gắn bó suốt một đời người.

Nhận xét chung về nghệ thuật và tình cảm: Qua ba khổ cuối, bằng giọng thơ tha thiết, cách bộc lộ cảm xúc trực tiếp (thán từ 'Ôi', điệp từ, câu gọi đáp), cùng những hình ảnh so sánh, ẩn dụ giàu sức gợi ('vị muối', 'dòng sông', 'mắc nợ', 'ân tình'), Lưu Quang Vũ đã thể hiện một tình cảm nồng nàn, sâu nặng: vừa yêu thương, trân trọng, tự hào, vừa biết ơn và nguyện gắn bó trọn đời với tiếng mẹ đẻ. Tiếng Việt trong cảm nhận của nhà thơ là sợi dây đoàn kết dân tộc, là quê hương và là ân tình thiêng liêng không gì sánh được.