Giải Câu 7 trang 50 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Mạch cảm xúc của bài thơ

Bài thơ *Tiếng Việt* của Lưu Quang Vũ triển khai theo một mạch cảm xúc vừa dạt dào, liên tục vừa có sự vận động, nâng cao dần:

- Khởi đầu từ những âm thanh, hình ảnh gần gũi, thân thuộc của đời sống: Tiếng Việt hiện lên qua "tiếng mẹ gọi trong hoàng hôn khói sẫm", "tiếng kéo gỗ nhọc nhằn trên bãi nắng", "tiếng gọi đò sông vắng", tiếng "lũ trẻ ngồi vòng tròn"… Cảm xúc bắt đầu từ sự gắn bó máu thịt với tiếng nói hằng ngày của dân tộc.

- Phát triển sang niềm tự hào về vẻ đẹp, sự giàu có và sức sống của tiếng Việt: Nhà thơ cảm nhận tiếng Việt qua ca dao, qua lịch sử dựng nước và giữ nước, qua những gì tinh tế, sâu lắng nhất ("Ôi tiếng Việt như bùn và như lụa", "tiếng tha thiết, nói thường nghe như hát"). Cảm xúc chuyển từ yêu mến sang trân trọng, ngợi ca.

- Dâng lên thành tình yêu tha thiết và lòng biết ơn, gắn với vận mệnh dân tộc: Tiếng Việt là tiếng nói nuôi dưỡng tâm hồn, gắn với tổ tiên, cha ông, với số phận đất nước qua bao thăng trầm.

- Kết lại ở lời nguyện ước, lời khẳng định sâu sắc: "Tiếng Việt ơi tiếng Việt ân tình" – cảm xúc được đẩy đến cao trào, thành tình yêu và sự gắn bó thiêng liêng, bất diệt với tiếng nói dân tộc.

→ Mạch cảm xúc đi từ cụ thể đến khái quát, từ những âm thanh đời thường đến tình yêu lớn lao đối với tiếng nói, với dân tộc; cảm xúc ngày càng được nâng cao, lắng sâu và trở nên thiêng liêng.

b) Nhận xét về kết cấu của bài thơ

- Bài thơ có kết cấu theo mạch cảm xúc trữ tình chứ không theo trình tự sự việc, kết cấu ấy thống nhất với sự vận động đi lên của tình cảm: từ gợi tả – suy ngẫm – ngợi ca – nguyện ước.

- Kết cấu được tổ chức bằng phép liệt kê, điệp ngữ và trùng điệp hình ảnh (nhiều câu mở đầu bằng "Tiếng…", điệp "Ôi tiếng Việt"), tạo nên âm hưởng dồn dập, tha thiết như một khúc hát ca ngợi tiếng Việt.

- Các khổ thơ nối tiếp nhau theo lối mở rộng dần biên độ: từ tiếng nói trong gia đình, làng quê đến tiếng nói của cả dân tộc trong chiều dài lịch sử, khiến bài thơ vừa liền mạch vừa có chiều sâu khái quát.

- Phần mở đầu và phần kết hô ứng nhau ở cảm hứng ngợi ca và tình yêu tiếng Việt, tạo nên kết cấu tương đối chặt chẽ, trọn vẹn: khép lại bằng lời khẳng định, nguyện ước đã nâng toàn bộ cảm xúc lên tầm thiêng liêng.

→ Kết cấu bài thơ phù hợp với thể thơ trữ tình giàu nhạc điệu, góp phần thể hiện trọn vẹn tình yêu và niềm tự hào sâu sắc của tác giả đối với tiếng Việt.