Giải Bài 5 trang 54 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Mối liên hệ giữa không gian mùa xuân làng quê Bắc Bộ và dòng tâm trạng, cảm xúc của cô gái

Trong bài thơ, không gian mùa xuân của làng quê Bắc Bộ (mưa xuân, hoa xoan, con đê, hội chèo làng Đặng, thôn Đoài…) và tâm trạng của cô gái có mối liên hệ gắn bó, hòa quyện, soi chiếu lẫn nhau. Cảnh vật không chỉ là phông nền mà còn là tấm gương phản chiếu những biến chuyển tinh tế trong lòng cô gái. Đây chính là bút pháp quen thuộc của thơ ca: tả cảnh ngụ tình – cảnh và tình đan cài, cảnh thay đổi theo đúng nhịp đổi thay của cảm xúc.

- Khi cô gái náo nức, rạo rực, tràn đầy hi vọng được đi hội để gặp người thương, thì mùa xuân hiện lên tươi tắn, dịu dàng, phơi phới sức sống.
- Khi cô gái thất vọng, lỡ hẹn, buồn tủi trên đường về, thì cũng chính cảnh xuân ấy bỗng trở nên lạnh lẽo, ảm đạm, tàn tạ.

Như vậy, bước chuyển của tâm trạng (từ hi vọng → mong chờ → hụt hẫng, buồn thương) được diễn tả song song và kín đáo qua bước chuyển của cảnh vật mùa xuân.

b) Những hình ảnh thơ thể hiện mối liên hệ đó

Rõ nhất là sự đối sánh giữa cảnh lúc đi và cảnh lúc về, qua hai cặp hình ảnh được lặp lại có dụng ý:

- Lúc đi hội – lòng phơi phới hi vọng: "Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay / Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy" – mưa xuân nhẹ nhàng, bay "phơi phới"; hoa xoan rụng "lớp lớp" đầy đặn, rộn ràng → gợi tâm trạng tươi vui, rạo rực, tràn trề mong đợi của cô gái mới biết yêu.

- Lúc trở về – lòng buồn tủi, thất vọng: "Bữa ấy mưa xuân đã ngại bay / Hoa xoan đã nát dưới chân giày" – vẫn là mưa xuân, hoa xoan ấy, nhưng mưa giờ "ngại bay" uể oải, hoa xoan bị giẫm "nát" dưới chân → gợi nỗi hẫng hụt, ê chề, tàn phai niềm vui khi người hẹn không đến.

- Thêm vào đó là các hình ảnh không gian gợi tâm trạng chờ mong rồi lẻ loi: lúc háo hức đi thì "Thôn Đoài cách có một thôi đê" (đường như ngắn lại), đêm hội thì "Thôn Đoài vào đám hát thâu đêm / Em mải tìm anh chả thiết xem" – cảnh hội vui mà lòng chỉ ngóng một người. Đến khi về thì "Mình em lầm lụi trên đường về / Có ngắn gì đâu một dải đê" – vẫn con đê ấy mà nay dài thêm, vắng vẻ, lạnh lẽo, tô đậm nỗi cô đơn, hụt hẫng của cô gái.

→ Sự lặp lại và đối lập giữa hai bức tranh xuân "mưa xuân phơi phới – hoa xoan lớp lớp" và "mưa xuân ngại bay – hoa xoan nát dưới chân giày" chính là hình ảnh thơ then chốt cho thấy cảnh mùa xuân biến đổi theo đúng dòng tâm trạng của cô gái, khiến thiên nhiên và lòng người thống nhất làm một.