Giải Câu 3 trang 53 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Câu 3 (trang 53). Trong phần nghị luận, tác giả đã chỉ ra mối quan hệ giữa thể thơ song thất lục bát với thể thơ lục bát trên hai phương diện: điểm tương đồng và điểm khác biệt.

a) Những điểm tương đồng

- Cả hai đều là thể thơ truyền thống (thể thơ dân tộc) của Việt Nam, do người Việt sáng tạo nên (khác với các thể thơ Đường luật vay mượn từ Trung Quốc).
- Trong mỗi khổ của song thất lục bát đều có một cặp câu lục bát (một dòng 6 tiếng và một dòng 8 tiếng) giống hệt như thể lục bát.
- Ở cặp lục bát ấy, cách gieo vần và phối hợp thanh điệu (bằng – trắc) về cơ bản giống với thể thơ lục bát: tiếng thứ sáu của dòng sáu hiệp vần với tiếng thứ sáu của dòng tám, chủ yếu là vần bằng, âm điệu uyển chuyển, nhịp nhàng.

b) Những điểm khác biệt

- Cấu tạo khổ thơ: Lục bát gồm các cặp câu 6 – 8 nối tiếp nhau; còn song thất lục bát có đơn vị là khổ bốn dòng gồm hai dòng bảy tiếng (song thất) đứng trước, rồi mới đến một cặp lục bát (6 – 8).
- Số tiếng và loại dòng thơ: Lục bát chỉ có dòng 6 và dòng 8 tiếng; song thất lục bát có thêm hai dòng bảy tiếng mà lục bát không có.
- Cách gieo vần: Lục bát chủ yếu dùng vần bằng, vần chân – vần lưng ở cặp 6 – 8; song thất lục bát phong phú hơn, có cả vần bằng lẫn vần trắc, hai câu thất hiệp vần trắc với nhau (vần lưng ở tiếng thứ năm/thứ ba), tạo sự đan xen bằng – trắc.
- Cách ngắt nhịp: Cặp lục bát thường ngắt nhịp chẵn (2/2/2, 4/4…); còn hai câu thất ngắt nhịp lẻ (thường 3/4), khác với nhịp của lục bát, làm cho âm hưởng thêm biến hóa.
- Khả năng biểu đạt (sắc thái tình cảm): Lục bát mềm mại, uyển chuyển, hợp với kể chuyện và diễn tả tình cảm nhẹ nhàng; còn song thất lục bát, nhờ sự xen kẽ hai câu thất giàu thanh trắc với cặp lục bát, có âm điệu réo rắt, da diết, thích hợp diễn tả những cung bậc cảm xúc u buồn, sầu thương, nỗi niềm tâm trạng.