Giải Bài 4 trang 61 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Đề: Chọn phân tích một tác phẩm thơ song thất lục bát mà em yêu thích.

Em chọn phân tích bài thơ "Khóc Dương Khuê" của Nguyễn Khuyến — một tác phẩm viết theo thể song thất lục bát, bày tỏ tình bạn tri âm sâu nặng. Bài làm được triển khai thành một bài văn nghị luận hoàn chỉnh với các phần (ý) như sau.

### a) Mở bài — Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nêu ấn tượng chung

Nguyễn Khuyến (1835 – 1909) là nhà thơ lớn của dân tộc, được mệnh danh là "nhà thơ của làng cảnh Việt Nam". Thơ ông đằm thắm, giản dị mà thâm trầm, giàu tình người. Khi nghe tin bạn thân là Dương Khuê qua đời, nhà thơ đã viết bài "Khóc Dương Khuê" theo thể song thất lục bát để khóc bạn. Bài thơ là tiếng lòng chân thành, thể hiện tình bạn tri kỉ thủy chung, đồng thời cho thấy vẻ đẹp đặc trưng của thể thơ truyền thống dân tộc.

###

b) Thân bài 1 — Đặc điểm thể thơ song thất lục bát trong bài

Bài thơ được viết theo thể song thất lục bát: mỗi khổ gồm hai câu bảy chữ (song thất) nối tiếp một cặp lục bát (câu sáu chữ và câu tám chữ). Cách gieo vần đan xen vần lưng và vần chân, nhịp thơ uyển chuyển, rất hợp để diễn tả cảm xúc ngậm ngùi, da diết kéo dài. Chính thể thơ này tạo nên giọng điệu vừa trang trọng vừa thiết tha, như lời than khóc ngân dài không dứt:

> *"Bác Dương thôi đã thôi rồi,\
> Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta."*

Hai câu lục bát mở đầu với cách nói giảm "thôi đã thôi rồi" làm dịu đi sự thật đau đớn, còn hình ảnh "nước mây man mác" gợi nỗi buồn mênh mang, lan tỏa khắp không gian.

###

c) Thân bài 2 — Nội dung: tình bạn tri âm được hồi tưởng

Sau tiếng khóc mở đầu, nhà thơ hồi tưởng lại những kỉ niệm gắn bó. Hai người từng cùng thi đỗ, cùng dạo chơi, cùng uống rượu, ngâm thơ, nghe hát; tình bạn trải suốt mấy chục năm trời:

> *"Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,\
> Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau."*

Cách xưng hô "tôi – bác" thân mật, trân trọng. Hàng loạt kỉ niệm được liệt kê bằng điệp từ, hình ảnh cụ thể khiến tình bạn hiện lên sống động, bền chặt. Đó là tình bạn tri âm tri kỉ, hiểu nhau đến tận đáy lòng, vượt lên công danh, tuổi tác.

###

d) Thân bài 3 — Nỗi đau mất bạn và nghệ thuật biểu hiện

Trở về thực tại, nỗi đau vỡ òa. Nguyễn Khuyến dùng nhiều câu hỏi tu từ, điệp ngữ "không" dồn dập để diễn tả sự hụt hẫng, trống vắng khi mất đi người bạn tri âm:

> *"Rượu ngon không có bạn hiền,\
> Không mua không phải không tiền không mua.\
> Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,\
> Viết đưa ai, ai biết mà đưa."*

Bạn mất đi thì rượu ngon, câu thơ hay cũng trở nên vô nghĩa, bởi không còn người sẻ chia. Cuối bài, nỗi đau được dồn nén đến mức "tuổi già hạt lệ như sương", nước mắt người già đã cạn, nỗi đau chuyển vào bên trong, càng thấm thía. Ngôn ngữ giản dị, giọng thơ trầm buồn cùng thể song thất lục bát đã khắc họa trọn vẹn tình cảm chân thành ấy.

###

e) Kết bài — Đánh giá chung

Bằng thể thơ song thất lục bát giàu nhạc điệu, ngôn từ mộc mạc mà sâu lắng cùng nhiều biện pháp tu từ (nói giảm nói tránh, điệp ngữ, câu hỏi tu từ, liệt kê), bài "Khóc Dương Khuê" của Nguyễn Khuyến đã dựng nên một tượng đài về tình bạn tri âm thủy chung, cảm động. Tác phẩm không chỉ cho thấy tấm lòng nhân hậu, trọng nghĩa tình của nhà thơ mà còn khẳng định sức sống của thể thơ truyền thống dân tộc. Đọc bài thơ, em thêm trân trọng tình bạn chân thành trong cuộc sống.