Giải Bài 3 trang 55 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Hai đoạn thơ trích từ bài *Mưa xuân* (Nguyễn Bính). Các từ ngữ in đậm cần xét là phơi phới (đoạn a) và giăng tơ (đoạn b). Đây đều là những từ ngữ đa nghĩa.

(1) Xác định nghĩa của những từ ngữ in đậm

a) phơi phới — trong câu *"Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay"*:
- Nghĩa gốc: (sự vật) ở trạng thái mở rộng, nhẹ nhàng tung bay, phất phới trước gió.
- Nghĩa chuyển: vẻ vui tươi, rạo rực, tràn đầy sức sống của cái gì đang phát triển, đang dâng lên mạnh mẽ (ví dụ: *lòng phơi phới*, *niềm vui phơi phới*).
→ Trong câu thơ, "phơi phới" trực tiếp tả làn mưa xuân bay nhẹ, lất phất trong gió (nghĩa gốc), đồng thời kín đáo gợi tâm trạng phấn chấn, náo nức của người thiếu nữ trước mùa xuân và trước tình yêu chớm nở.

b) giăng tơ — trong câu *"Lòng thấy giăng tơ một mối tình"*:
- Nghĩa gốc: hoạt động của con nhện chăng, mắc những sợi tơ căng ra theo nhiều hướng để tạo thành mạng (tổ) bắt mồi — *nhện giăng tơ*.
- Nghĩa chuyển: tình cảm yêu đương mới chớm, vương vấn, len lỏi, giăng mắc, lan toả khắp tâm hồn.
→ Trong câu thơ, "giăng tơ" không chỉ những sợi tơ nhện có thật mà chỉ một mối tình vừa nảy nở đang vương vấn, chăng mắc trong lòng cô gái.

(2) Nghĩa nào là nghĩa chuyển của từ ngữ đa nghĩa

- Từ phơi phới: nghĩa thứ hai — "vui tươi, rạo rực, đầy sức sống" — là nghĩa chuyển (chuyển từ sự tung bay của vật thể sang trạng thái tình cảm của con người).
- Từ ngữ giăng tơ: trong câu thơ b được dùng theo nghĩa chuyển — chỉ mối tình chớm nở, vương vấn trong lòng (chuyển từ việc nhện chăng tơ sang sự giăng mắc của tình cảm).

Như vậy, cả "phơi phới" và "giăng tơ" đều là từ đa nghĩa; nghĩa chỉ trạng thái tâm hồn, tình cảm của con người ở hai từ này chính là nghĩa chuyển (được hình thành từ nghĩa gốc theo phương thức ẩn dụ).