Giải Bài 1 trang 18 SGK Sinh học 12

Lời giải

## Định nghĩa trên là SAI (chưa chính xác).

### 1. Định nghĩa gene theo SGK

Theo SGK Sinh học 12 (Kết nối tri thức):

> Gene là một đoạn của phân tử DNA mang thông tin mã hóa cho một sản phẩm xác định — một chuỗi polypeptide hoặc một phân tử RNA.

Hai dấu hiệu bắt buộc: (i) là một đoạn xác định của phân tử DNA; (ii) mã hóa cho một sản phẩm cụ thể.

### 2. Vì sao định nghĩa của bạn học sinh sai?

Định nghĩa quá rộng — "bất cứ trình tự nucleotide nào … đều là gene".

Có nhiều trình tự nucleotide tham gia điều khiển việc tạo ra RNA nhưng không phải là gene:

- Promoter (vùng khởi động): là trình tự nucleotide nằm trước gene, nơi RNA polymerase nhận biết và bám vào để khởi đầu phiên mã. Promoter trực tiếp "chỉ dẫn cho tế bào tạo ra RNA" nhưng không được gọi là gene.

- Enhancer, silencer, terminator… cũng tham gia điều hòa quá trình tổng hợp RNA nhưng không phải là gene.

Nếu theo định nghĩa của bạn học sinh thì các trình tự điều hòa trên cũng phải gọi là gene — điều này mâu thuẫn với kiến thức di truyền học. Ngoài ra, gene phải là một đoạn xác định của phân tử DNA, chứ không phải "bất cứ trình tự nucleotide nào".

### 3. Lưu ý về gene mã hóa protein

Cần tránh một lập luận hay gặp: *"định nghĩa sai vì đã bỏ sót gene mã hóa protein"*. Thực ra định nghĩa không bỏ sót trường hợp này: gene mã hóa protein khi biểu hiện vẫn phải phiên mã tạo ra mRNA (một loại RNA), sau đó mRNA mới được dịch mã:

$$\text{gene} \xrightarrow{\text{phiên mã}} \text{mRNA} \xrightarrow{\text{dịch mã}} \text{chuỗi polypeptide}$$

Như vậy tiêu chí "tạo ra RNA" vẫn đúng với cả gene mã hóa protein. Lỗi thực sự của định nghĩa là quá rộng (gộp luôn các trình tự điều hòa), chứ không phải ở chỗ thiếu trường hợp mã hóa protein.

### 4. Kết luận

Định nghĩa của bạn học sinh sai vì quá rộng: lấy tiêu chí "tạo ra RNA" làm điều kiện đủ sẽ gộp cả các trình tự điều hòa (promoter, enhancer, terminator…) vốn không phải là gene. Định nghĩa đúng là: gene là một đoạn của phân tử DNA mang thông tin mã hóa cho một chuỗi polypeptide hoặc một phân tử RNA.

Đáp số