Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Câu hỏi trang 51 SGK Toán 12

Bài 16. Công thức tính góc trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một mái nhà hình tròn được đặt trên ba cây cột trụ (H.5.33). Các cây cột vuông góc với mặt sàn nhà phẳng và có độ cao lần lượt là 7 m, 6 m, 5 m. Ba chân cột là ba đỉnh của một tam giác đều trên mặt sàn nhà với cạnh dài 4 m. Hỏi mái nhà nghiêng so với mặt sàn nhà một góc bao nhiêu độ?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 51 · mở sách.
Mô tả hình bằng lời

Hình 5.33: Hệ trục toạ độ Oxyz. Ba chân cột A, B, C nằm trên mặt sàn (mặt phẳng Oxy) tạo thành tam giác đều cạnh 4 m; A và C nằm trên trục y, B nằm phía trục x. Ba cây cột thẳng đứng (song song trục z) dựng lên từ A, B, C đến các đỉnh A', B', C' với độ cao lần lượt 7 m, 6 m, 5 m. Mái nhà hình tròn (elip trong hình chiếu) đi qua ba điểm A', B', C'.

Lời giải

Chọn hệ trục toạ độ và xác định toạ độ các điểm

Gắn hệ trục $Oxyz$ như Hình 5.33, mặt sàn nhà là mặt phẳng $(Oxy)$. Vì $A,\,C$ nằm trên trục $y$, $B$ nằm phía trục $x$ và tam giác $ABC$ đều cạnh $4$ m nên:

- $A$ và $C$ đối xứng qua gốc $O$ trên trục $y$, với $AC=4$ nên $A(0;2;0),\ C(0;-2;0)$.
- $B(x;0;0)$ trên trục $x$ với $BA=4$: $\sqrt{x^2+2^2}=4 \Rightarrow x^2=12 \Rightarrow x=2\sqrt{3}$. Vậy $B\,(2\sqrt{3};0;0)$.

Ba cây cột thẳng đứng (song song trục $z$) có độ cao $7$ m, $6$ m, $5$ m nên đỉnh ba cột là:
$$A'(0;2;7),\quad B'(2\sqrt{3};0;6),\quad C'(0;-2;5).$$

Tìm vectơ pháp tuyến của mặt phẳng mái nhà $(A'B'C')$

$$\vec{A'B'}=(2\sqrt{3};-2;-1),\qquad \vec{A'C'}=(0;-4;-2).$$

Một vectơ pháp tuyến của $(A'B'C')$ là:
$$\vec{n}=\vec{A'B'}\wedge\vec{A'C'}=\big((-2)(-2)-(-1)(-4)\,;\,(-1)\cdot0-(2\sqrt3)(-2)\,;\,(2\sqrt3)(-4)-(-2)\cdot0\big).$$
$$\vec{n}=(0;\,4\sqrt{3};\,-8\sqrt{3}).$$

Chia cho $4\sqrt3$, chọn $\vec{n}=(0;1;-2)$.

Tính góc giữa mái nhà và mặt sàn

Mặt sàn $(Oxy)$ có vectơ pháp tuyến $\vec{k}=(0;0;1)$. Gọi $\varphi$ là góc nghiêng giữa mái nhà và mặt sàn, ta có:
$$\cos\varphi=\frac{\left|\vec{n}\cdot\vec{k}\right|}{\left|\vec{n}\right|\cdot\left|\vec{k}\right|}=\frac{\left|0+0+(-2)\cdot1\right|}{\sqrt{0^2+1^2+(-2)^2}\cdot 1}=\frac{2}{\sqrt{5}}=\frac{2\sqrt5}{5}\approx 0{,}8944.$$

Suy ra:
$$\varphi\approx 26{,}57^{\circ}\ (\approx 26^{\circ}34').$$

Kết luận: Mái nhà nghiêng so với mặt sàn nhà một góc khoảng $26{,}57^{\circ}$.

Đáp số

φ ≈ 26,57° (≈ 26°34′)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.