Phương pháp làm các kiểu bài nghị luận văn học

1 0912.217.081

PHƯƠNG PHÁP LÀM CÁC KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC A. Các kiểu bài nghị luận văn học thường gặp Nghị luận văn học có rất nhiều kiểu bài khác nhau. Nhưng trong các kì thi học sinh giỏi, thi vào lớp 10 THPT và thi chuyên học sinh thường gặp một số kiểu bài sau:

I. Kiểu bài cảm thụ văn học: - Cảm thụ về tác phẩm (hoặc đoạn trích) thơ, văn: + Cảm thụ về một bài thơ, đoạn thơ, một tác phẩm truyện hoặc đoạn trích. + Cảm thụ về phương diện, khía cạnh trong tác phẩm văn học (có thể nội dung hoặc nghệ thuật).

+ Cảm thụ về hai đoạn thơ/ đoạn văn trong hai tác phẩm khác nhau (còn gọi là so sánh văn học)

- Cảm thụ về nhân vật trong tác phẩm văn học: + Cảm thụ về nhân vật trong một tác phẩm. + Cảm thụ nhân vật trong nhiều tác phẩm khác nhau (từ hai tác phẩm trở lên, còn gọi là so sánh nhân vật trong tác phẩm văn học).

II. Kiểu bài phân tích, chứng minh cho một ý kiến, nhận định: - Ý kiến nhận định tổng kết, kết luận về tác phẩm văn học. - Ý kiến nhận định có lí luận văn học. B. Phương pháp làm bài cụ thể: I. Kiểu bài cảm thụ văn học: 1. Cảm thụ về tác phẩm (hoặc đoạn trích) thơ, văn: 1.1. Cảm thụ về một bài thơ, đoạn thơ, một tác phẩm truyện hoặc đoạn trích. Cách làm Bước 1: Tìm hiểu khái quát - Đọc kĩ đề bài để nắm được yêu cầu của đề. - Đọc kĩ tác phẩm thơ - văn (đoạn thơ, đoạn văn) nắm vững nội dung và nghệ thuật khái quát của đoạn của bài đó.

Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý * Tìm ý: - Đoạn thơ - đoạn trích truyện hoặc bài thơ văn ấy có cần phân ý không? (Nếu có thì phân làm mấy ý? Đặt tiêu đề cho từng ý, mỗi ý tương đương với một luận điểm.)

- Tìm dấu hiệu nghệ thuật của từng ý (từng luận điểm) (còn gọi là điểm sáng nghệ thuật). - Điểm sáng nghệ thuật thể hiện ở các phương diện nội dung và nghệ thuật. + Nếu là tác phẩm truyện và thơ tự sự (hoặc đoạn trích) thì điểm sáng nghệ thuật tập trung ở nhân vật, sự việc, nhan đề, cốt truyện, tình huống truyện, cách xây dựng nhân vật, ngôn ngữ nhân vật, ngôn ngữ nhà văn…

DeThi.edu.vn

2 0912.217.081

+ Nếu là tác phẩm thơ trữ tình ( hoặc trích thơ) thì điểm sáng nghệ thuật tập trung ở tình cảm, cảm xúc, thể thơ, hình ảnh, ngôn ngữ, giọng điệu, cách ngắt nhịp, biện pháp tu từ…

+ Dựa vào các điểm sáng nghệ thuật để nhận xét, đánh giá, phân tích và bình (thể hiện những tình cảm, cảm xúc của người viết) và sự ảnh hưởng của tác phẩm văn học của đoạn trích đối với bản thân.

(Trong quá trình cảm thụ có thể tách riêng các tín hiệu nghệ thuật và nội dung thành các luận điểm hoặc cảm thụ song song).

* Lập dàn ý: Theo bố cục ba phần: - Đặt vấn đề: + Giới thiệu vấn đề nghị luận. + Ấn tượng ban đầu - Giải quyết vấn đề: + Tập trung cảm nhận về tác phẩm, đoạn trích trên hai phương diện: nội dung và hình thức. (Trong quá trình cảm thụ có thể tách riêng nội dung, nghệ thuật thành từng luận điểm, cũng có thể cảm thụ song song.

- Kết thúc vấn đề: + Khẳng định lại vấn đề. + Sự ảnh hưởng, tác động của tác phẩm văn học học đối với bản thân. Bước 3: Viết thành bài văn cảm thụ. Ví dụ minh họa: Đề bài: Cảm nhận của em về đoạn thơ sau:

Quê hương anh nước mặn đồng chua Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá Anh với tôi đôi người xa lạ Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau Súng bên súng, đầu sát bên đầu Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ Đồng chí!

(Trích Đồng chí - Chính Hữu, Ngữ văn 9, Tập 1, tr. 128, NXB Giáo dục Việt Nam)

Hướng dẫn làm bài

DeThi.edu.vn