Ôn tập chương 4 Vật lí lớp 11 - Đinh Hoàng Minh Tân

 CHƯƠNG VI + VII

- Trang 1/35 -

A. ÔN TẬP LÍ THUYẾT 1. Khúc xạ ánh sáng a. Khúc xạ ánh sáng: là hiện tượng gãy khúc của các tia sáng khi đi qua mặt phân cách giữa hai môi trường trong suốt khác nhau. b. Định luật khúc xạ ánh sáng:  Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới.  Tia tới và tia khúc xạ nằm ở hai bên pháp tuyến tại điểm tới.  Tỉ số giữa sin góc tới và sin góc khúc xạ là một hằng số.

sinr

sini = n21 =

1

2 n n = hằng số

Trong đó n1 và n2 lần lượt là chiết suất tuyệt đối của môi trường 1 (môi trường tới) và môi trường 2 (môi trường khúc xạ)

 Nếu n21 > 1 thì r < i : Môi trường (2) chiết quang hơn môi trường (1) ;  Nếu n21 < 1 thì r > i : Môi trường (2) chiết quang kém hơn môi trường (1) ;  Nếu i = 0 thì r = 0 : tia sáng chiếu vuông góc với mặt phân cách sẽ truyền thẳng. Chú ý:

 Chiết suất tỉ đối của hai môi trường : n21 =

1

2 n n =

2

1 v

v

– Chiết suất tỉ đối của các môi trường tỉ lệ nghịch với vận tốc truyền ánh sáng trong các môi trường đó.

 Chiết suất tuyệt đối của một môi trường : n = v

c ( n > 1)

– Chiết suất tuyệt đối của một môi trường là chiết suất tỉ đối của nó đối với chân không. – Ý nghĩa của chiết suất tuyệt đối: Chiết suất tuyệt đối của môi trường trong suốt cho biết vận tốc truyền ánh sáng trong môi trường đó nhỏ hơn vận tốc truyền ánh sáng trong chân không n lần. c. Tính thuận nghịch của sự truyền ánh sáng:

Ánh sáng truyền đi và truyền ngược lại trên cùng một đường thẳng

2

1

21 12

1

n

n n n   .

2. Phản xạ toàn phần - Hiện tượng phản xạ toàn phần là hiện tượng toàn bộ tia sáng tới bị phản xạ tại mặt phân cách (lúc này không xảy ra hiện tượng khúc xạ). - Điều kiện để có hiện tượng phản xạ toàn phần: + Ánh sáng phải truyền từ môi trường chiết quang hơn sang môi trường chiết quang kém hơn ( n1 > n2 ).

+ Góc tới phải lớn hơn hoặc bằng góc giới hạn:  

  

   

1

2 1 sin n n i i gh

3. Lưỡng chất phẳng a. Lưỡng chất phẳng : là hệ thống gồm hai môi trường trong suốt ngăn cách nhau bởi một mặt phẳng. b. Đặc điểm: Ảnh do vật tạo ra qua LCP sẽ có cùng độ lớn và chiều với vật nhưng trái bản chất. c. Các trường hợp tạo ảnh:

Trường hợp n1 > n2

Trường hợp n1 < n2

i

r

N

N’

I

S

R

(1)

(2)

ThuVienDeThi.com

 CHƯƠNG VI + VII

- Trang 2/35 -

d. Công thức:

 Khi góc tới lớn:

/ tani OA tanr OA   Khi góc tới bé: 2

1

/ OA n OA n  .

4. Bản song song a. Bản song song: Là hệ thống môi trường trong suốt giới hạn bởi hai mặt phẳng song song. b. Đặc điểm :  Khi ánh sáng đơn sắc truyền qua bản song song thì tia tới và tia ló ra khỏi bản sẽ song song với nhau.  Ảnh và vật có cùng độ lớn và chiều nhưng trái bản chất. c. Các công thức:

 Công thức tính độ dời ngang: d = r cos

)r i sin( .e 

Lưu ý : Khi góc tới bé thì: d = e.i.(1- n

1 )

 Nếu chiết suất của chất làm ra bản lớn hơn chiết suất môi trường đặt bản thì ảnh qua bản dời theo chiều truyền ánh sáng một đoạn:

SS/ = e.(1 - n

1 )

B. BÀI TẬP Một số lưu ý khi làm bài tập về khúc xạ ánh sáng : * Khi nào mắt nhìn thấy vật, khi nào mắt nhìn thấy ảnh? + Nếu giữa mắt và vật chung một môi trường, có tia sáng trực tiếp từ vật đến mắt thì mắt nhìn vật + Nếu giữa mắt và vật tồn tại hơn một môi trường thì khi đó mắt chỉ nhìn thấy ảnh của vật. Ví dụ: Mắt bạn trong không khí nhìn một viên sỏi hoặc một con cá ở đáy hồ, giữa mắt bạn và chúng là không khí và nước vậy bạn chỉ nhìn được ảnh của chúng. Tương tự khi cá nhìn bạn cũng chỉ nhìn được ảnh mà thôi. * Cách dựng ảnh của một vật - Muốn vẽ ảnh của một điểm ta vẽ hai tia: một tia tới vuông góc với mặt phân cách thì truyền thẳng và một tia tới có góc bất kì, giao của hai tia khúc xạ là ảnh của vật. Ảnh thật khi các tia khúc xạ trực tiếp cắt nhau, ảnh ảo khi các tia khúc xạ không trực tiếp cắt nhau. - Nếu mặt phân cách hai môi trường là hình cầu thì pháp tuyến là đường thẳng nối điểm tới và tâm cầu. * Góc lệch D: Là góc tạo bởi phương của tia tới và tia khúc xạ: D = |i – r| * Tính gần đúng: Với góc nhỏ (<100) có thể lấy gần đúng: tan sin i i i   ; với i là giá trị tính theo …