Toán 10 - Bài 1 Sự biến thiên của hàm số không chứa tham số

BÀI GIẢNG ÔN THI VÀO ĐẠI HỌC SỰ BIẾN THIÊN CỦA HÀM SỐ VÀ ỨNG DỤNG

THS. PHẠM HỒNG PHONG – GV TRƯỜNG ĐH XÂY DỰNG DĐ: 0983070744 website: violet.vn/phphong84 1

SỰ BIẾN THIÊN CỦA HÀM SỐ VÀ ỨNG DỤNG

§1. SỰ BIẾN THIÊN CỦA HÀM SỐ KHÔNG CHỨA THAM SỐ

A. TÓM TẮT LÝ THUYẾT

Chương trình lớp 10 đã đề cập đến khái niệm hàm đồng biến, hàm nghịch biến, hàm đơn điệu trên một khoảng. Ở đây, tôi không nhắc lại các khái niệm ấy mà chỉ đề cập đến việc xét sự biến thiên của hàm số bằng cách dùng đạo hàm.

1. Quy tắc xét sự biến thiên bằng đạo hàm

Định lý: Giả sử hàm số có đạo hàm trên khoảng . Khi đó f   ;a b

 đồng biến trên ;  ' 0 f x    ; x a b  f   ;a b

 nghịch biến trên ;  ' 0 f x    ; x a b  f   ;a b

 không đổi trên .  ' 0 f x    ; x a b  f   ;a b

Nhận xét: Từ đinh lý trên, ta thấy việc xét sự biến thiên của hàm số thực chất là xét dấu của đạo hàm. Như vậy ta cần nắm được

 Quy tắc xét dấu của nhị thức bậc nhất;

 Quy tắc xét dấu của tam thức bậc hai;

 Quy tắc xét dấu của một biểu thức.

2. Quy tắc xét dấu một biểu thức

Giả sử hàm không xác định hoặc triệt tiêu tại các điểm , , …, đôi một khác  y g x  1x 2x nx

nhau và . Ký hiệu là một trong các khoảng , , …, , 1 2 n x x x     I   1 ; x    1 2 ; x x   1; n n x x 

. Khi nó nếu liên tục trên thì không đổi dấu trên đó.   ; nx  g I

B. MỘT SỐ VÍ DỤ

Ví dụ 1. Xét sự biến thiên của hàm số .

2 1 1 x x y x

   

Giải. Ta có TXĐ , . Ta thấy với mọi TXĐ, dấu của chính là dấu của  \ 1 A  

2

2 2 '

1

x x y

x

 



x 'y

tam thức bậc hai . Ta có bảng biến thiên của hàm số như sau: 2 2 x x 

ThuVienDeThi.com

BÀI GIẢNG ÔN THI VÀO ĐẠI HỌC SỰ BIẾN THIÊN CỦA HÀM SỐ VÀ ỨNG DỤNG

THS. PHẠM HỒNG PHONG – GV TRƯỜNG ĐH XÂY DỰNG DĐ: 0983070744 website: violet.vn/phphong84 2

3

-1

+∞ +∞

∞ _ ∞ _

+ + _ _

2 1 0

0 0

_

y

y'

+∞ ∞ x

, 

2 1 1 1 lim lim lim 1 1 1 x x x

x x x x f x x

x

  

       

, 

1 1 lim lim 1 1 x x

x x f x

x

 

   

, .  1 2

lim

x

f x       

  1 2

lim

x

f x       



Kết luận. đồng biến trên và , nghịch biến trên và . f   ;0    2;   0;1   1;2

Ví dụ 2. Xét chiều biến thiên của hàm số . 2 1 y x  

Giải. Ta có TXĐ , với mọi   1;1 

2 '

1

x y

x

 



. Do đó với mọi , trái dấu   1;1 x   1;1 x 'y

với . Ta có bảng biến thiên của hàm số như hình x bên.

+

_

_ 0

1

0 0

1 0 1 _

y

y'

+∞ ∞ x

Kết luận. hàm số đồng biến trên , nghịch biến trên .   1;0    0;1

Ví dụ 3. Xét sự biến thiên của hàm số . 1 1 y x x    

Giải. Ta có TXĐ và   1;1 

 1 1 '

2 1 2 1 y x

x x     2 1 1

2 1

x x

x

   



.  

2 1 1 1

x

x x x

 

      1;1 x 

Do đó với mọi , trái dấu với . Ta   1;1 x 'y x

có bảng biến thiên của hàm số như hình bên.

2

+

_

_ 0

2

2

1 0 1 _

y

y'

+∞ ∞ x

Kết luận. hàm số đồng biến trên ,   1;0 

nghịch biến trên .   0;1

Nhận xét. Trong các ví dụ trên, việc xét dấu đạo hàm được thực hiện bằng các quy tắc xét dấu cơ bản (nhị thức bậc nhất, tam thức bậc hai, đa thức). Trong ví dụ sau, ta sẽ xét dấu của đạo hàm bằng cách giải một bất phương trình.

ThuVienDeThi.com