Đề tài Hướng dẫn thiết kế, chế tạo một số thí nghiệm dùng để dạy học phần từ trường trong chương trình vật lí phổ thông

Sáng kiến kinh nghiệm Giáo viên: ThS. Tạ Hồng Sơn

1

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1.1. Lý do chọn đề tài

Vật lí học là môn khoa học thực nghiệm nên một trong những khâu quan

trọng của quá trình đổi mới phương pháp dạy học Vật lí là phải tăng cường các

hoạt động thực nghiệm của học sinh trong quá trình học tập. Vì vậy, việc đưa thí

nghiệm vào dạy học để học sinh tiếp cận với con đường nghiên cứu khoa học và

hiểu sâu sắc các kiến thức Vật lí là hết sức cần thiết và có ý nghĩa vô cùng to

lớn. Bởi thông qua thí nghiệm, học sinh sẽ được rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, giáo

dục tổng hợp, hình thành tư duy sáng tạo và tinh thần làm việc tập thể.

Trong chương trình vật lí phổ thông, chương từ trường được đưa vào

giảng dạy ở lớp 11. Tuy nhiên, các thí nghiệm ở chương này chỉ được trang bị ở

mức độ tối thiếu, còn rất nhiều ứng dụng khác mà sách giáo khoa không đưa vào

hoặc đưa vào chỉ ở mức độ thông báo. Việc dạy học theo phương pháp truyền

thống làm cho học sinh chưa hiểu được con đường thành kiến thức một cách

đúng đắn, chính điều này làm cho việc hiểu kiến thức của học sinh chưa sâu sắc

và thiếu bền vững.

Chính vì những lý do trên, với mong muốn góp phần vào việc đổi mới,

nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học môn Vật lí ở trường phổ thông, tôi

chọn đề tài: “Hướng dẫn thiết kế, chế tạo một số thí nghiệm dùng để dạy học

phần từ trường trong chương trình vật lí phổ thông”.

1.2. Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu để hướng dẫn thiết kế, chế tạo một số thí nghiệm dùng để

dạy học chương từ trường trong chương trình vật lí phổ thông. Qua đó, giúp giáo

viên chủ động đưa thí nghiệm vào giảng dạy để nâng cao chất lượng dạy học.

1.3. Đối tượng nghiên cứu

- Một số dụng cụ thí nghiệm dùng để dạy học trong chương từ trường.

1.4. Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết.

- Phương pháp thực hành thí nghiệm.

ThuVienDeThi.com

Sáng kiến kinh nghiệm Giáo viên: ThS. Tạ Hồng Sơn

2

1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Là cơ sở khoa học để định hướng việc đưa thí nghiệm vào giảng dạy

trong chương trình vật lí mạnh mẽ và hiệu quả hơn.

- Giúp giáo viên có một nguồn tài liệu tham khảo về cách thiết kế, chế tạo

thí nghiệm dùng để dạy học vật lí trong chương từ trường.

ThuVienDeThi.com

Sáng kiến kinh nghiệm Giáo viên: ThS. Tạ Hồng Sơn

3

PHẦN 2: NỘI DUNG

2.1. Đánh giá tình trạng thiết bị thí nghiệm chương từ trường

- Hiện nay, các trường trung học phổ thông đều được trang bị các dụng cụ

thí nghiệm tối thiểu cho việc dạy học chương này, gồm có bộ thí nghiệm về xác

định lực từ, bộ thí nghiệm xác định thành phần nằm ngang của trái đất (la bàn

tang) và một số dụng cụ thí nghiệm khác. Nhìn chung, các dụng cụ thí nghiệm

phục vụ cho việc dạy học chương này còn rất thiếu. Ngoài hai bộ thí nghiệm

trên thì các trường cũng chỉ có một số thanh nam châm thẳng, chữ U và kim

nam châm, các mạt sắt.

- Nhiều thí nghiệm quan trọng như: thí nghiệm tương tác giữa hai dòng

điện thẳng song song cùng chiều và ngược chiều, tương tác giữa nam châm và

dòng điện, máy phát điện một chiều... thì hầu hết các trường đều không được

trang bị.

- Từ việc phân tích, đánh giá tình trạng thiết bị thí nghiệm trên, tôi nhận

thấy rằng, để giảng dạy chương này tốt hơn, hấp dẫn và đạt hiệu quả hơn thì

chúng ta cần thiết kế, chế tạo thêm một số dụng cụ thí nghiệm biểu diễn khác

như thí nghiệm tác dụng của nam châm lên dòng điện, thí nghiệm tương tác giữa

hai dòng điện thẳng...Chính vì vậy, tôi đề xuất phương án để thiết kế, chế tạo

một số dụng cụ thí nghiệm từ những vật liệu đơn giản, rẻ tiền, dễ tìm trong đời

sống nhằm giảng dạy hiệu quả hơn.

2.2. Hướng dẫn thiết kế, chế tạo một số dụng cụ thí nghiệm chương từ

trường

2.2.1. Thí nghiệm tác dụng dòng điện lên kim nam châm

- Mục đích thí nghiệm:

Kiểm nghiệm sự tác dụng của dòng điện lên kim nam châm.

- Chế tạo dụng cụ và bố trí thí nghiệm:

Bước 1: Cắt bỏ phần đáy của chai nhựa 1,5l và lấy phần còn lại của chai.

Dùng khoan để khoan hai lỗ trên đường kính của chai, hai lỗ …