Tài liệu ôn thi vào lớp 10 THPT môn Ngữ văn phần Văn nghị luận

1

ÔN THI VÀO LỚP 10 MÔN VĂN

PHẦN VĂN NGHỊLUẬN

I. NHỮNG NÉT CHUNH VỀVĂN NGHỊLUẬN

1. Vềkiểu bài nghịluận:

Văn nghịluận là loại văn bản thiên vềviệc trình bày các lí lẽ, ý kiến… nhằm tác

động vào lí trí, trí tuệcủa người đọc đểgiải thích, chứng minh, biện luận, thuyết phục

người đọc vềmột vấn đềnào đó vềxã hội hay văn học.

Muốn làm tốt kiểu bài nghịluận, người viết cần giải quyết tốt các yêu cầu sau:

- Xác định rõ nội dung cần nghịluận và phạm vi tư liệu cần vận dụng.

- Xác định kiểu bài nghịluận và yêu cầu nghịluận: giải thích, chứng minh, phân tích hay

là nêu suy nghĩ, trình bày ý kiến…

- Lập dàn ý cho bài viết.

Dựa vào yêu cầu đã xác định, người viết huy động vốn tri thức, vốn sống đểtìm và

lựa chọhệthống luận điểm, luận cứcho bài viết của mình.

2. Vềluận điểm trong văn nghịluận:

Giáo viên gúp học sinh hiểu được: Luận điểm là tư tưởng, quan điểm của người

viết đối với vấn đềnghịluận. Luận điểm trong văn bản nghịluận được thểhiện dưới hình

thức những câu văn có tính chất khẳng định hay phủđịnh. Luận điểm đưa ra phải có tính

chất đúng đắn, sáng rõ, mới mẻvà tập trung.

Ví dụ: Trong văn bản Trang phục của tác giảBăng Sơn, đểlàm rõ vấn đềTrang

phục chỉnh tề, tác giảđẫđưa ra hai luận điểm rất ngắn gọn, rõ ràng và có tính tập trung

cao là:

- Luận điểm 1: Ăn cho mình, mặc cho người, có nghĩa là ăn mặc phải phù hợp với đạo

đức, tức là tuân thủnhững quy tắc ngầm mang tính văn hóa xã hội

- Luận điểm 2: Y phục xứng kỳđức, có nghĩa là trang phục phải phù hợp với đạo đức và

môi trường xung quanh.

Sau khi nêu lên hai luận điểm vềtrang phục chỉnh tề, tác giảđã lần lượt sửdụng lí

lẽ, các luận cứvềcác mặt, các đặc điểm, phương diện khác nhau của trang phục đem ra

so sánh đối chiếu đểlàm sáng tỏtừng luận điểm.

Trong văn bản Trang phục của tác giảBăng Sơn, các luận điểm đều đứng ởvịtrí

đầu đoạn văn, tức là đoạn văn được trình bày theo cách diễn dịch. Cũng có thểluận điểm

sẽđược trình bày theo cách quy nạp hoặc tổng – phân – hợp.

ThuVienDeThi.com

2

3. Vềluận cứtrong văn nghịluận: Luận cứbao gồm lí lẽvà dẫn chứng.

- Luận cứlà cơ sởhình thành luận điểm, là chỗdựa cho luận chứng và là cơ sởcho bài

văn nghịluận.

- Luận cứphải có mối liên hệlogic với luận điểm. Luận cứphải mang tính khách quan

điển hình và toàn diện trên các mặt các phương diện khác nhau của đời sống xã hội. Để

có luận cứ, người viết phải có khảnăng liên hệvới thực tếđời sống.

Ví dụtrong văn bản Trang phục của Băng Sơn, tác giảđã sửdụng hệthống các

luận cứsau đểlàm sáng tỏluận điểm Ăn cho mình, mặc cho người:

+ Cô gái một mình trong hang sâu chắc không váy xòe váy ngắn, không mắt xanh môi đỏ,

không tô đỏchót móng chân móng tay.

+ Anh thanh niên đi tát nước hay câu cá ngoài cánh đồng vắng chắc không chải đầu mượt

bằng sáp thơm, áo sơ-mi là phẳng tắp…

+ Đi đám cưới không thểlôi thôi lếch thếch, mặt nhọnhem, chân tay lấm bùn.

+ Đi dựđám tang không được mặc áo quần lòe loẹt, nói cười oang oang.

Các dẫn chứng mà tác giảnêu ra rất toàn diện, đầy đủởmọi phương diện khác

nhau của đời sống xã hội. Nhờcác dẫn chứng đó mà Băng Sơn đã làm sáng tỏđược luận

điểm đã nêu ra, vừa làm cho lập luận của tác giảđược chặt chẽ, thuyết phục người đọc,

người nghe.

4. Vềlập luận:

- Lập luận là nêu lên những ý kiến của người viết vềmột vấn đềnhất định bằng cách đưa

ra các lí lẽxác đáng. Lập luận trong văn bản nghịluận cũng rất quan trọng, bởi lẽlập

luận là đưa ra các lí lẽ, bằng chứng nhằm dẫn dắt người đọc, người nghe đến một kết luận

nào đó mà người nói muốn đạt tới. Lập luận càng chặt chẽ, hợp lí thì sức thuyết phục của

văn bản càng cao.

- Trong chương trình Ngữvăn THCS, học sinh đã được làm quen với các phương pháp

lập luận như: Lập luận giải thích, lập luận chứng minh, lập luận phân tích và tổng hợp.

Đểbài văn nghịluận được sâu sắc, người viết ngoài việc sửdụng linh hoạt các phương

pháp lập luận cần phải có những giảthiết, so sánh, đối chiếu đểlàm sáng tỏvấn đề.

Ví dụ: Trong văn bản: Chuẩn bịhành trang vào thếkỷmới, tác giảVũ Khoan đã

đưa ra …