Chuyên đề ôn tập THPT quốc gia môn Ngữ văn

1

Nội dung Trang PHẦN MỞ ĐẦU 1 I. LÍ DO CHỌN CHUYÊN ĐỀ 1 II. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ 5 III. PHẠM VI CHUYÊN ĐỀ 5 NỘI DUNG 6 A. HỆ THỐNG CÁC KIẾN THỨC SỬ DỤNG TRONG CHUYÊN ĐỀ 6 I. KHÁI LUẬN CHUNG VỀ LOẠI THỂ VĂN HỌC 6 1. Khái niệm loại thể văn học. 6 2. Các loại thể văn học 6 II. NHỮNG VẤN ĐỀ THEN CHỐT KHI KHAI THÁC PHẦN CÁC TÁC PHẨM THƠ GIAI ĐOẠN 1945 - 1975

6

1. Đặc trưng của thơ và phương pháp đọc hiểu tác phẩm thơ 6 a. Thơ: quan niệm và phân loại 6 b. Đặc trưng của thơ 6 c.Yêu cầu và phương pháp đọc hiểu tác phẩm thơ 8 2. Điều kì diệu của thơ và một số nhận định hay về thơ 9 a. Điều kì diệu của thơ 9 b. Một số nhận định hay về thơ 11 c. Một số nhận định hay về tác giả, tác phẩm thơ giai đoạn 1945 – 1975 13 3. Cần nhìn nhận các tác phẩm thơ được tìm hiểu trong chuyên đề trong sự gắn bó với các đặc điểm cơ bản của Văn học Việt Nam từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến 1975

15

4. Phong cách nghệ thuật của nhà thơ 15 5. Cách làm kiểu đề so sánh văn học (các khía cạnh của tác phẩm thơ) 16 B. HỆ THỐNG (PHÂN LOẠI, DẤU HIỆU NHẬN BIẾT ĐẶC TRƯNG) CÁC DẠNG BÀI TẬP ĐẶC TRƯNG CỦA CHUYÊN ĐỀ

17

C. HỆ THỐNG CÁC PHƯƠNG PHÁP CƠ BẢN, ĐẶC TRƯNG ĐỂ GIẢI CÁC DẠNG BÀI TẬP TRONG CHUYÊN ĐỀ

17

D. HỆ THỐNG CÁC VÍ DỤ, CÁC BÀI TẬP CỤ THỂ CÙNG LỜI GIẢI MINH HOẠ CHO CHUYÊN ĐỀ

18

I.VÍ DỤ LỜI GIẢI MINH HOẠ CHO MỘT ĐỀ VĂN CỤ THỂ TRONG CHUYÊN ĐỀ

18

II. CÁC DẠNG BÀI TẬP CỤ THỂ TRONG CHUYÊN ĐỀ 34 1. Dạng đề đọc hiểu 34 2. Dạng đề nghị luận về một tư tưởng đạo lí đặt ra trong tác phẩm 37 3. Dạng đề nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ 39 4. Dạng đề so sánh văn học 56 5. Dạng đề nghị luận về một (hoặc hai) ý kiến bàn về văn học 70 6. Dạng đề liên quan đến đặc trưng của thơ 83 E. GIỚI THIỆU NHỮNG ĐỀ NÂNG CAO TỰ GIẢI 96

ThuVienDeThi.com

2

NỘI DUNG A. HỆ THỐNG CÁC KIẾN THỨC SỬ DỤNG TRONG CHUYÊN ĐỀ I. KHÁI LUẬN CHUNG VỀ LOẠI THỂ VĂN HỌC. 1. Khái niệm loại thể văn học.

Loại thể văn học là: “Phạm trù phân loại các tác phẩm văn học, vốn đa dạng đồng thời có sự giống nhau, từng nhóm một, về một số dấu hiệu nhất định. Các nhóm lớn nhất là những“loại”; mỗi loại gồm những nhóm nhỏ hơn là những thể (hoặc “thể loại”, “thể tài”)(Lại Nguyên Ân; 150 thuật ngữ văn học, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 1999, tr.190). 2. Các loại thể văn học

Các tác phẩm dạy và học ở trường phổ thông có bốn loại lớn là: tự sự, trữ tình, kịch và nghị luận.

– Các tác phẩm thơ (trữ tình) chiếm một khối lượng lớn trong chương trình trung học phổ thông, là phần kiến thức hết sức quan trọng trong cấu trúc đề thi đại học, thi THPTQG của Bộ Giáo dục và Đào tạo những năm gần đây. Vì vậy việc dạy học thơ bám sát đặc trưng thi pháp loại thể là một yêu cầu cấp bách. Nói như giáo sư Trần Đình Sử: "Muốn xác lập hệ thống các phương pháp dạy học ngữ văn trước tiên chúng ta cần xác định nội dung môn học, xác định các hoạt động cơ bản để đạt được kết quả của môn học, rồi từ đó mà xác định các phương pháp cụ thể đặc thù của bộ môn. Phương pháp dạy học ngữ văn phụ thuộc vào đặc trưng của bộ môn và đặc trưng loại thể". II. NHỮNG VẤN ĐỀ THEN CHỐT KHI KHAI THÁC PHẦN CÁC TÁC PHẨM THƠ GIAI ĐOẠN 1945 - 1975 1. Đặc trưng của thơ và phương pháp đọc hiểu tác phẩm thơ a. Thơ: quan niệm và phân loại Thơ là gì? Cho đến nay, đã có hàng trăm định nghĩa, quan niệm khác nhau về thơ, nhưng rất hiếm định nghĩa đủ sức bao quát được tất cả mọi đặc trưng của thể loại này. Quan niệm dưới đây của nhóm tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi có thể xem là đầy đủ nhất: “Thơ là hình thức sáng tác văn học phản ánh cuộc sống, thể hiện những tâm trạng, những cảm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm súc, giàu hình ảnh và nhất là có nhịp điệu” (Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb ĐHQG, H, 1999).

- Các thể thơ Việt Nam có thể phân loại thành 3 nhóm chính: + Các thể thơ dân tộc: lục bát, song thất lục bát, hát nói. + Các thể thơ Đường luật: ngũ ngôn, thất ngôn (tứ tuyệt, bát cú). + Các thể thơ hiện đại: năm tiếng, bảy tiếng, tám tiếng, hỗn hợp. tự do, thơ - văn xuôi...

Các bài thơ được tìm hiểu trong chuyên đề thuộc nhóm các thể thơ hiện đại. b. …