Chuyên đề Nâng cao kỹ năng đọc hiểu cho học sinh trong kỳ thi THPT quốc gia môn Ngữ văn

1

ĐỀ TÀI NÂNG CAO KỸ NĂNG ĐỌC HIỂU CHO HS TRONG KỲ THI THPT QUỐC GIA

NỘI DUNG

1. CƠ SỞ LÍ LUẬN

1.1. Khái niệm Đọc hiểu

Dạy học bài văn trong nhà trường chỉ có thể là thầy dạy đọc văn, trò học đọc

văn. Và môn học riêng về văn bản văn học trong nhà trường chỉ có thể định danh là

môn đọc văn. Hai chữ đọc văn vừa kết hợp nguyên lí lấy người đọc làm trung tâm của

lí thuyết tiếp nhận, vừa kết hợp nguyên lí lấy học sinh làm trung tâm của lí thuyết dạy

học hiện đại, thực hiện nhiệm vụ đào tạo kĩ năng và năng lực đọc cho học sinh. Đọc

văn có nhiều hình thức. Mọi hình thức đọc đều gắn với đọc hiểu. Trong chương trình

ngữ văn của chúng ta lưu ý tới các hình thức đọc: đọc chính âm, đọc nhận biết, đọc

diễn cảm, đọc thuộc lòng và đọc hiểu. Thực ra, đọc hiểu bao hàm cả đọc diễn cảm, đọc

kĩ (chậm), đọc lướt (nhanh) và gắn với các kĩ thuật đọc chậm (đọc kĩ) và đọc nhanh

(lướt). Đọc hiểu là khâu bao trùm, hầu như chưa được coi trọng ở nhà trường chúng

ta. Tuy nhiên quan niệm đọc hiểu cũng đang có một số người chưa tán thành. Họ nói

đọc văn đâu phải chỉ có hiểu một cách lí trí, đọc văn là cảm, từ cảm rồi mới hiểu, rồi

đánh giá, thưởng thức, nâng cao nhận thức tư tưởng, tình cảm… Theo chúng tôi, nói

như thế theo quan niệm thông thường là có phần đúng, còn chưa tán thành có thể là

do chưa có khái niệm về đọc hiểu trong hoạt động học văn, vì thế thiết nghĩ cần được

làm rõ thêm.

Về khái niệm đọc văn bản văn học nhìn chung có thể xác định với sáu nội dung

như sau: Đọc là hoạt động tâm lí nhằm giải mã văn bản. Một là chuyển văn bản kí

hiệu văn tự thành văn bản bằng ngôn ngữ tương ứng với văn bản chữ viết. Hai là giải

mã văn bản để tìm ý nghĩa. Đọc là hoạt động tìm nghĩa, và vì ý nghĩa là cái không

hiển thị rõ ràng nên đọc là hoạt động cảm thụ kết hợp với tư duy nhằm kiến tạo ý

nghĩa. Đã có vai trò của cảm thụ và tư duy thì đọc là hoạt động mang tính cá thể hoá

cao độ, gắn với trình độ, cá tính, trí tuệ của người đọc. Đọc hiểu là tự hiểu. Không ai

hiểu hộ được cho ai. Sự kiến tạo ý nghĩa xác định đọc là hoạt động sáng tạo. Hoạt

động tìm nghĩa là quá trình đối thoại với tác giả và cộng đồng lí giải – tính liên chủ

thể, tính hợp tác. Hoạt động chiếm lĩnh văn bản tất yếu phải xử lí mối liên hệ giữa văn

ThuVienDeThi.com

2

bản đang đọc với trường văn bản xung quanh – tính liên văn bản, hoạt động liên kết

văn hoá.

Vì mọi sự đọc, dù động cơ như thế nào, đều không thoát li được việc tìm nghĩa

của văn bản, cho nên mọi sự đọc đều là đọc hiểu. Khái niệm hiểu bao hàm một phổ rất

rộng với nhiều thang bậc khác nhau, bắt đầu từ rung cảm (cảm thấy hay là đã bắt đầu

hiểu, dù là chưa giải thích được), đồng cảm, đến hiểu, thưởng thức thẩm mĩ, di dưỡng

tinh thần… Xuyên suốt tất cả các khâu đó là sự hiểu. Mọi hệ quả tốt đẹp của văn học

đều bắt nguồn từ hiểu mà ra. Hiểu sai, hiểu lệch, hiểu chưa tới, hiểu ngược với ý tác

giả thì mọi hậu quả tiếp theo không thể hình dung hết. Về mặt này lịch sử văn học đã

cho ta quá nhiều ví dụ đáng buồn. Biết bao người đã rơi đầu, tù tội, hoặc bản thảo bị

tiêu huỷ, bị cấm đoán vì văn tự ngục, vì các thứ “đọc nhầm” mà trở thành đối tượng

chụp mũ, đòn hội chợ. Vì vậy đọc hiểu là yêu cầu số một. Đọc bài thơ Độc Tiểu Thanh

kí của Nguyễn Du mà không hiểu Tiểu Thanh, không hiểu Nguyễn Du, không hiểu

những câu thơ bậc nhất du dương, réo rắt mà cũng rất đỗi mơ hồ như : “Chi phấn hữu

thần liên tử hậu, Văn chương vô mệnh luỵ phần dư. Cổ kim hận sự thiên nan vấn,

Phong vận kì oan ngã tự cư...”thì mọi đồng cảm, thưởng thức đều khó tránh trở thành

áp đặt hay gượng gạo. Đối với văn chương mà đọc không hiểu thì sẽ không có gì cả.

Một trong những lí do làm cho học sinh ngại văn, chưa rung cảm với văn, chưa yêu

văn, chưa chăm học văn là do chưa hiểu văn, cảm thấy văn “khó hiểu”, khó nắm bắt.

Do đó nhiệm vụ hàng đầu của môn ngữ văn là dạy học sinh đọc hiểu văn. Ngoài nhà

trường, nói chung không đâu người ta dạy học sinh đọc hiểu văn một cách có bài bản.

Lí thuyết phản ứng người đọc (Reader response …