Đề cương ôn tập Học kì 2 Ngữ văn 11 năm 2023–2024 trường PTDTNT Sơn Động (Bắc Ninh)-Phần 4

1

CHỦ ĐỀ 9: LỰA CHỌN VÀ HÀNH ĐỘNG A. Ôn tập tri thức Ngữ văn về văn văn học có nhiều chủ đề I. Chủ đề - Chủ đề được hiểu là các vấn đề cơ bản được nêu ra trong văn bản. Chủ đề thể hiện điều quan tâm cũng như chiểu sâu nhận thức của nhà văn đối với cuộc sống. II. Văn bản văn học có nhiểu chủ đề - Thông thường, văn bản văn học sẽ cùng lúc thể hiện nhiểu chủ đề và các chủ đề này sẽ được phân loại theo các tiêu chí khác nhau. - Xét mức độ biểu hiện đậm nhạt, để xác định chủ đề chính và chủ đề phụ nhiểu khi phụ thuộc vào sự iếp nhận khác nhau của người đọc chứ không hoàn toàn phụ thuộc vào chủ ý của tác giả. - Xét về tính chất của những điều được biểu hiện, có thể nói đến chủ đề đặc thù dân tộc hay chủ đề phổ quát nhân loại. -> Sự đa dạng về chủ đề khiến văn bản trở nên đa nghĩa, đáp ứng được sự đón đợi của nhiểu loại độc giả khác nhau và mỗi người có thể tìm thấy ở văn bản một điều tâm đắc riêng. B. Hệ thống kiến thức cơ bản về các văn bản đã học. I. Bài ca ngất ngưởng – Nguyễn Công Trứ 1. Nội dung - Bài thơ thể hiện sự “ngất ngưởng” của Nguyễn Công Trứ gắn với đỉnh cao danh vọng, coi nhẹ công danh phú quý, không vướng bận chuyện thị phi, ung dung tự tại với cuộc sống phong tình nhưng vẫn luôn giữ vẹn đạo nghĩa trung thần. 2. Nghệ thuật - Có sự kết hợp giữa từ ngữ trang trọng và từ ngữ dân dã, hình ảnh cụ thể - Sử dụng hàng loạt biện pháp đối, điệp từ, lặp cấu trúc, điển cố,... - Vần, nhịp vừa tuân thủ thể loại, vừa có sự linh hoạt, sáng tạo. 3. Cách đọc hiểu một tác phẩm hát nói trung đại : 1. Đọc văn bản, nhận diện đặc điểm thể loại hát nói. 2. Tìm hiểu các thông tin về các tác giả, hoàn cảnh ra đời tác phẩm. 3. Đọc kĩ văn bản, dùng liên tưởng, tưởng tượng để hình dung các vấn đề về hiện thực, xã hội, con người ... được tác giả biểu hiện qua ngôn ngữ trong văn bản. 4. Nhận diện bố cục và phân tích văn bản theo bố cục chung của thể hát nói. 5. Từ việc phân tích nội dung hiện thực được phản ánh, phát hiện góc nhìn, thái độ của tác giả, suy nghĩ, cảm nhận tư tưởng, quan niệm của người viết về những vấn đề nhân sinh, xã hội. 6. Liên hệ với bản thân và thực tại để thấy ý nghĩa của thể loại hát nói đối với cuộc sống và con người ngày nay.

II. Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc - Nguyễn Đình Chiểu 1. Nội dung - Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là tiếng khóc bi tráng cho một thời kỳ lịch sử đau thương nhưng vĩ đại của dân tộc, là bức tượng đài bất tử về những người nông dân nghĩa sĩ Cần Giuộc đã dũng cảm chiến đấu hi sinh vì tổ quốc.

2

2. Nghệ thuật - Thể văn biền ngẫu được sử dụng linh hoạt, đa dạng, với nhiều hình thức tổ chức câu văn đạt đến trình độ mẫu mực; - Sự kết hợp nhuần nhuyễn của các bút pháp, thủ pháp và phương thức nghị luận - Sự kết hợp thuần thục giữa ngôn ngữ bác học và bình dân. 3. Cách đọc hiểu một tác phẩm thuộc thể loại văn tế 1. Đọc kĩ văn bản, nắm vững hoàn cảnh ra đời bài văn tế, tìm hiểu nhan đề 2. Xác định bố cục, đối tượng của bài văn tế 3. Dựa vào nội dung các phần tìm hiểu hành trạng, sự nghiệp, công đức của người đã khuất và niềm tiếc thương, ca tụng, ghi nhớ công đức của người tế lễ dành cho người đã khuất. 4. Phân tích vai trò và tác dụng của các yếu tố biểu cảm, cách dùng từ ngữ, hình ảnh ... của tác giả trong văn bản. III. Cộng đồng và cá thể (Trích Thế giới như tôi thấy của Anbe- Axtanh) 1. Nội dung - Văn bản là một bài tiểu luận nêu lên quan điểm về mối quan hệ giữa con người và cộng động. 2. Nghệ thuật - Giọng điệu nhẹ nhàng nhưng sâu sắc, giàu tính triết lý. - Vận dụng kiến thức của nhiểu lĩnh vực: hội họa, chính trị, kinh tế… qua việc đưa những bằng chứng chứng minh. - Luận điểm, lí lẽ rõ ràng, cụ thể, sắc bén, giàu tính thuyết phục người đọc, người nghe. - Ngôn ngữ khách quan, khúc triết… 3. Cách đọc hiểu một tác phẩm nghị luận xã hội 1. Đọc kĩ văn bản và xác định luận đề, luận điểm, luận cứ. 2. Nhận diện vấn đề xã hội được đặt ra trong văn bản là hiện tượng đời sống hay một tư tưởng, đạo lí. 3. Dựa vào các luận điểm, lí lẽ và dẫn chứng trong văn bản để nhận diện mục đích, quan điểm của người viết. 4. Phân …