Đề cương ôn tập Học kì 2 Ngữ văn 10 năm 2024–2025 trường THPT An Khánh (Cần Thơ)

A. PHẦN ĐỌC HIỂU

I. Thơ tự do

1. Đặc điểm thể loại

a. Thơ tự do khác với thơ cách luật, không có thể thức nhất định, không bị ràng buộc về số dòng, số chữ, vần…Khác với thơ văn xuôi, thơ tự do là thơ có phân dòng. Bài thơ tự do có thể là sự kết hợp của các đoạn văn làm theo nhiều thể khác nhau hoặc tự do hoàn toàn. Thơ tự do xuất hiện do nhu cầu giải phóng cảm xúc khỏi sự ràng buộc chặt chẽ của các quy tắc về hình thức, phản ánh được những khía cạnh mới của cuộc sống đa dạng, thể hiện cái nhìn nghệ thuật mới của nhà thơ.

b. Nhân vật trữ tình

Nhân vật trữ tình (một dạng biểu hiện của chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ…trong bài thơ. Đó là một người hoặc một giọng nào đó nói với người đọc những cảm nhận, rung động, suy tư…của bản thân về con người và cuộc sống. Nhân vật trữ tình “là con người “đồng dạng” của tác giả - nhà thơ hiện ra từ văn bản”, nhưng không đồng nhất giản đơn với tác giả.

c. Hình ảnh, ngôn từ và cảm hứng chủ đạo

- Hình ảnh trong bài thơ hiện lên qua việc tác giả sử dụng các từ ngữ (tượng thanh, tượng hình, từ láy…) và các biện pháp tu từ gợi cho người đọc cảm nhận về bức tranh đời sống thông qua các giác quan (thị giác, thính giác…); giúp nhà thơ truyền tải cảm xúc, tư tưởng mạnh mẽ, cách miêu tả thêm sống động.

- Cảm hứng chủ đạo trong thơ là trạng thái cảm xúc, tình cảm mãnh liệt, tràn đầy, bao trùm, xuyên suốt tác phẩm, gắn với một tư tưởng, một cách đánh giá của tác giả. Thường có những dạng cảm hứng chủ đạo như: cảm hứng anh hùng, tự hào, bi thương, trào lộng…

2. Lưu ý khi đọc thơ tự do

- Phân tích, đánh giá được giá trị thẩm mĩ của các yếu tố hình thức (nhân vật trữ tình, hình ảnh, từ ngữ…) và nội dung (cảm hứng chủ đạo, chủ đề…) trong bài thơ trữ tình (thể thơ tự do) viết về đề tài quê hương, đất nước.

- Viết được văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ.

3. Vận dụng

Đọc bài thơ:

DÁNG ĐỨNG VIỆT NAM Lê Anh Xuân (1)

TRƯỜNG THPT AN KHÁNH

TỔ: NGỮ VĂN



ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP KIỀM TRA CUỐI HỌC KỲ II

NĂM HỌC: 2024 - 2025

*** MÔN: NGỮ VĂN - KHỐI 10

(1) Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhứt Nhưng Anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng Và Anh chết trong khi đang đứng bắn Máu Anh phun theo lửa đạn cầu vồng.

(2) Chợt thấy anh, giặc hốt hoảng xin hàng Có thằng sụp xuống chân Anh tránh đạn Bởi Anh chết rồi nhưng lòng dũng cảm Vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công.

(3) Anh tên gì hỡi Anh yêu quý Anh vẫn đứng lặng im như bức thành đồng Như đôi dép dưới chân Anh giẫm lên bao xác Mỹ Mà vẫn một màu bình dị, sáng trong.

(4) Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ Anh chẳng để lại gì cho riêng Anh trước lúc lên đường Chỉ để lại cái dáng- đứng- Việt- Nam tạc vào thế kỷ: Anh là chiến sỹ Giải phóng quân.

(5) Tên Anh đã thành tên đất nước Ôi anh Giải phóng quân! Từ dáng đứng của Anh giữa đường băng Tân Sơn Nhứt Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân. 3 – 1968 (Trích Tác phẩm văn học được Giải thưởng nhà nước- Lê Anh Xuân, NXB Hội nhà văn, Hà Nội 2015, tr.314) Thực hiện các yêu cầu sau:

Câu 1. (0,75 điểm) Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào?

Câu 2. (0,75 điểm)Tìm những từ ngữ, hình ảnh thơ thể hiện tinh thần chiến đấu kiên cường, bất khuất của anh giải phóng quân trong đoạn thơ (1).

Câu 3. (1,0 điểm)Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.

Câu 4. (1,0 điểm)Nêu hiệu quả của 01 biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ: Anh vẫn đứng lặng im như bức thành đồng.

Câu 5. (1,0 điểm)Anh/Chị thích nhất những câu thơ, hình ảnh nào trong bài thơ? Vì sao?

Câu 6. (1,5 điểm) Bài thơ gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về tình cảm, trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay đối với đất nước?

() Lê Anh Xuân (1940-1968) là một trong những nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ. Dáng đứng Việt Nam là một bài thơ hay trong kho tàng thơ ca cách mạng Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Bài thơ được khơi nguồn cảm hứng khi Lê Anh Xuân tận mắt chứng kiến một chiến sĩ quân giải phóng đã anh dũng hi sinh tại chiến trường sân bay Tân Sơn Nhất. Đó chính là hình ảnh của …