Sách thư viện trường được nhiều lứa học sinh dùng đi dùng lại, nên hỏng nhanh hơn sách ở nhà. Bảo quản tốt giúp sách bền lâu, giảm số phải thanh lý và tiết kiệm kinh phí bổ sung. Thông tư 16/2022 cũng yêu cầu tài nguyên được vệ sinh, hút bụi, hút ẩm, khử nấm mốc, chống côn trùng thường xuyên và phục chế kịp thời sách bị hư hỏng.
1. Vì sao sách hư hại?
| Nguyên nhân | Biểu hiện |
|---|---|
| Chất liệu | Axit trong giấy làm giấy giòn, ố vàng; mực in, giấy kém chất lượng tự phân hủy theo thời gian. |
| Môi trường | Ánh sáng mạnh, nhiệt độ – độ ẩm cao, mưa, nồm ẩm; nấm mốc, mối mọt, chuột. |
| Con người | Làm bẩn, xé, gấp mép đánh dấu trang, viết lên sách, uốn cong gáy, làm mất. |
2. Giữ môi trường kho
- Độ ẩm và nhiệt độ ổn định: mức thường được khuyên là độ ẩm khoảng 55% và nhiệt độ khoảng 21°C; tránh kho quá khô hoặc quá ẩm. Mùa nồm dùng máy hút ẩm, đóng cửa kho những ngày ẩm.
- Thông gió tốt trong toàn kho; không xếp sách sát tường ẩm.
- Ánh sáng vừa đủ, tránh nắng chiếu thẳng vào giá sách.
- Vệ sinh: lau giá kệ và sách đều đặn; xử lý mối mọt khi cần nhưng cẩn thận với hóa chất để không làm hỏng sách.
- Không xếp quá chặt — sách bị ép dễ cong gáy, rách khi rút ra.
3. Hướng dẫn bạn đọc giữ sách
Dạy học sinh cách cầm đọc, lật trang, dùng thẻ đánh dấu thay vì gấp mép, không viết vẽ lên sách — lồng vào tiết hướng dẫn sử dụng thư viện đầu năm. Nội quy thư viện nêu rõ trách nhiệm khi làm hỏng, làm mất sách.
4. Phục chế đơn giản
- Thay nhãn sách, dán lại chỗ rách, thay trang mất (sao chụp dán thay) — làm ngay khi phát hiện.
- Gia cố, đóng bìa cứng cho sách cũ còn giá trị sử dụng cao; bọc bìa sách mới hay được mượn.
- Báo, tạp chí đóng thành tập theo năm.
- Tài liệu quý, dễ hỏng: số hóa để bạn đọc dùng bản điện tử, giữ bản gốc.
5. Giá kệ
Giá sách thép sơn tĩnh điện nhiều tầng, giá báo – tạp chí lưỡng dụng, tủ trưng bày có kính khóa cho sách quý là những loại thông dụng. Kệ phải chắc, gắn cố định, kích thước hợp lứa tuổi học sinh (tiểu học cần giá thấp để các em tự lấy sách).
6. Theo dõi tình trạng sách trên phần mềm
Trên phần mềm Thư viện nhà trường, sách hỏng ghi nhận khi trả hoặc khi kiểm kê; danh sách ấy là căn cứ cho đợt phục chế hoặc thanh lý.
Tham khảo: Giáo trình Bồi dưỡng nghiệp vụ thư viện trong các trường phổ thông, Sở GD&ĐT Hà Nội – NXB Hà Nội, 2006; Thông tư 16/2022/TT-BGDĐT.