Thư mục là bản tập hợp thông tin về các tài liệu đã được lựa chọn, phân tích và sắp xếp theo một hệ thống, nhằm giới thiệu nguồn tài liệu về một chủ đề cho người đọc. Ở thư viện trường, một bản thư mục chuyên đề tốt — ví dụ "Sách tham khảo môn Toán lớp 9", "Sách hay về biển đảo quê hương" — vừa giúp giáo viên, học sinh tìm tài liệu, vừa là sản phẩm thể hiện năng lực của thư viện.
Giáo trình bồi dưỡng nghiệp vụ khuyên mỗi năm học thư viện biên soạn ít nhất 2 bản thư mục phục vụ dạy và học, lên kế hoạch ngay từ đầu năm, bám theo chương trình từng học kỳ.
1. Các loại thư mục
- Theo mục đích: thư mục thông báo (sách mới), thư mục giới thiệu, thư mục nhân vật.
- Theo nội dung: thư mục tổng hợp, thư mục chuyên đề.
- Theo cách phân tích: thư mục tín hiệu (chỉ mô tả), thư mục tóm tắt, thư mục dẫn giải (có chú giải).
2. Bảy bước biên soạn
- Chọn đề tài, lập đề cương: đề tài thời sự, cần thiết cho người đọc; xác định thư mục dành cho ai, để làm gì.
- Sưu tầm tài liệu: tìm trong kho, mục lục, thư mục khác; đọc lời tựa, mục lục, xem lướt nội dung để chọn.
- Mô tả tài liệu theo quy tắc ISBD.
- Viết chú giải / tóm tắt: vài câu ngắn nói sách viết về gì, hợp với ai.
- Sắp xếp: theo chủ đề (chung trước, riêng sau), theo thời gian, theo địa lý hoặc theo vần chữ cái.
- Lập bảng tra ở cuối: tra tên tác giả, tên sách, chủ đề.
- Viết lời giới thiệu, biên tập hoàn chỉnh: nêu mục đích, đối tượng, cách dùng thư mục; kiểm tra lại toàn bộ.
3. Một mục thư mục trông thế nào?
1. Tên tác giả. Tên sách : phụ đề / Tác giả. - Lần xuất bản. - Nơi xuất bản : Nhà xuất bản, Năm. - Số trang ; Khổ.
Chú giải: Sách gồm … câu chuyện về …, giúp học sinh lớp … hiểu …; phù hợp đọc trong tiết đọc chủ đề ….
4. Phục vụ tra cứu thư mục
Thủ thư thường nhận bốn kiểu câu hỏi: chuyên đề (tìm tài liệu về một vấn đề), thư viện (có cuốn này không, ở đâu), thư mục (năm xuất bản, nhà xuất bản của cuốn…), thực tế (một công thức, một bài thơ, một số liệu). Câu hỏi chuyên đề lặp lại nhiều lần là gợi ý tốt cho đề tài thư mục tiếp theo.
5. Thư mục trên phần mềm Thư viện nhà trường
Lọc sách theo môn loại, khối lớp, kho, năm nhập để có ngay danh sách đầu sách cho thư mục; dữ liệu mô tả có sẵn từ biên mục nên không phải chép tay. Bản thư mục có thể đăng thành bài trên trang tin của thư viện trường, kèm link tra cứu từng cuốn — và dùng cho đợt phát động đọc sách.
Tham khảo: Giáo trình Bồi dưỡng nghiệp vụ thư viện trong các trường phổ thông, Sở GD&ĐT Hà Nội – NXB Hà Nội, 2006.