Mục lục thư viện là tập hợp các phích mô tả (hoặc biểu ghi) về tài liệu có trong kho, sắp xếp theo một nguyên tắc nhất định để phản ánh thành phần và nội dung vốn tài liệu. Mục lục giúp bạn đọc tìm sách nhanh, đúng yêu cầu, đồng thời là công cụ giới thiệu sách của thư viện.
1. Các loại mục lục
| Chia theo | Loại |
|---|---|
| Mục đích | Mục lục bạn đọc · mục lục công vụ (cho thủ thư) |
| Phạm vi | Mục lục tổng quát · mục lục từng kho |
| Hình thức | Mục lục phích · mục lục sách · mục lục tờ rời · mục lục điện tử |
| Cách phản ánh | Mục lục chữ cái · mục lục phân loại · mục lục chủ đề |
2. Mục lục chữ cái
Phích xếp theo vần chữ cái của tiêu đề mô tả (tác giả hoặc tên sách), không phân biệt tác giả hay tên sách. Mục lục này trả lời câu hỏi: "Thư viện có cuốn X không?", "Có những sách nào của tác giả Y?".
- Theo bảng chữ cái tiếng Việt (a, ă, â, b, c, d, đ…), rồi theo dấu thanh (không, huyền, hỏi, ngã, sắc, nặng).
- Cùng một tiêu đề: tác giả cá nhân → tác giả tập thể → tên sách.
- Tên sách bắt đầu bằng chữ số: đọc thành chữ để xếp ("30 năm…" xếp như "Ba mươi năm…").
- Nhiều lần xuất bản: bản mới nhất xếp trước; sách nhiều tập theo số tập tăng dần; sách giáo khoa cùng tên theo lớp, tập, năm.
- Dùng phích tiêu đề (có mào) để chia chữ cái, tác giả lớn; phích chỉ chỗ "xem" cho tên gọi khác của tác giả (ví dụ bút danh, phiên âm khác).
3. Mục lục phân loại
Phích xếp theo thứ tự bảng phân loại, trong mỗi môn loại xếp theo chữ cái hoặc ngược năm xuất bản (mới trước). Mục lục này trả lời câu hỏi: "Thư viện có những sách gì về chủ đề Z?". Có phích chỉ chỗ "cũng xem" để dẫn sang môn loại liên quan. Sách giáo khoa xếp theo cấp, lớp; sách giáo viên theo môn với trợ ký hiệu (07).
4. Giữ mục lục luôn đúng
Thường xuyên chỉnh lý: xếp lại phích sai vị trí, thay phích rách, mờ, bổ sung phích thiếu, mở thêm đề mục khi kho có nhiều sách về một chủ đề mới; tủ mục lục đánh số ô kéo, dán nhãn giới hạn chữ cái ngoài mỗi ô.
5. Mục lục điện tử thay tủ phích
Mục lục phích tốn công làm và chỉnh lý, mỗi cuốn phải viết nhiều phích cho nhiều mục lục. Mục lục điện tử làm được cùng lúc cả ba cách tra: theo tên sách, tác giả (như mục lục chữ cái), theo môn loại (như mục lục phân loại), theo từ khóa — và tra được từ xa. Thông tư 16/2022 yêu cầu thư viện Mức độ 2 thể hiện tài nguyên qua mục lục điện tử; Luật Thư viện 2019 yêu cầu hệ thống tra cứu phản ánh toàn bộ tài nguyên, cập nhật, dễ dùng.
Trên phần mềm Thư viện nhà trường, mỗi cuốn sách biên mục xong là có ngay trong tra cứu trực tuyến của trường: học sinh tìm theo tên, tác giả, chủ đề, thấy sách đang ở kho nào và còn trên giá hay không. Xem thêm mô tả tài liệu theo ISBD.
Tham khảo: Giáo trình Bồi dưỡng nghiệp vụ thư viện trong các trường phổ thông, Sở GD&ĐT Hà Nội – NXB Hà Nội, 2006.